یه تهرون بو= 583; و یه لاله‌زا= 585;

®= 0;ه تهرون بود و یه لاله‌زار

مهدی امیری


تنها مرکز هنری که در لاله‌زار هنوز سرپاست، تئاتر قدیمی پارس اس= 78;.

در میان سیم و کابل، فروشگاه های لوازم الکتر&#= 1740;کی و صدها موتور سیکلت که لاله‌زار را تصرف کرده اند به سختی اثری از اسطوره لاله&#= 8204;زار دیده می شود. از لاله‌زار قدیم تنها مانده یک نام. خیابانی که زمانی نماد تجدد و مرکز هنری ایران بود این روزها چنان در کلاف‌های سیم و کابل گرفتار شده است که به نظر به سختی بتوا&= #1606;د به روزهای گذشته بازگردد.

از زمانی که ناصرالدین شاه قاجار تحت تاثیر زی&= #1576;ایی‌های خیابان شانز&#= 1607; لیزه، دستور احداث خیابانی به همان وسعت و زیبایی در میان باغ دارالخلافه را داد بیش از یکصد سال می گذرد.

در آن زمان، به فرمان شاه از فرنگ بازگشته، نر&#= 1583;ه‌های چوبی که باغ لاله‌زار را در میان گرفته بود برداشته ‌شد و درختان باغ را برای کشیدن خیابان قطع کردند. این بود که خیابان لاله&#= 8204;زار در میان باغی که به خاطر روییدن لاله&#= 8204;های خودرو به همین نام موسوم بود احداث شد.

&#= 1593;بور اولین واگن اسبی از این خیابان، افتتاح برق و نخستین خط تلگراف موجب ترقی بیشتر لاله‌زار شد.<= o:p>

"من= ت خدای را عز و جل که طاعتش موجب قربت است و بشکر اندرش مزید ن&= #1593;مت" این اولین پیامی بود که دراسفندماه سال ۱۲۳۶ شمسی، یعن&#= 1740; ۱۴ سال پس از مخابره اولی&#= 1606; پیام تلگرافی ساموئل مورس، به وسیله کرشش (یکی ازمعلمان اتریشی دارالفنون) ب&= #1740;ن کاخ گلستان و لاله‌زار با موفقیت مخابره شد.

ساخ= ;تمان‌های مجلل و زیبا با تزئینات و پیرایش های فراوان به سبک غربی و مغازه‌های فروش اجناس لوکس خارجی، لاله‌زار را به مرور به بهترین و زیباترین خی&#= 1575;بان تهران تبدیل کرد.

تئا= ;ترهای متعدد، کافه&#= 8204;ها و سینماهای جدید در این خیابان موجب &= #1581;ضور اشراف و ثروتمندان شد و به دلیل وجود سفارتخ&#= 1575;نه های اطراف خیابان لاله&#= 8204;زار، توجه خارجی‌&#= 1607;ای ساکن تهران به لاله‌زار جلب شد.

تاس= ;یس تئاتر نصر، پارس، گراند هتل و گراند سینما، سینما ایران، مایا&#= 1705;، خورشید و چندین سینما و مرکز هنری دیگر به تدریج لاله زار را به اوج رونق رساند.

محم= ;درضا میرزاده عشقی، عارف قزوینی، عبدالحسین نوشین و دیگر = هنرمندان چون قمرالملوک وزیری و پس از آنها هنرمند&#= 1575;نی از نسل دیگر چون سوسن، نعمت الله آغاسی و دیگران، از کسانی بودند که به واسطه فعالیت هنریشان در لاله‌زار به &= #1588;هرت رسیدند.

در سال های بعد، در دوره پهلوی دوم به دلیل افزایش جمعیت، تراکم در نقاط مرکزی شهر بالاتر رفت و اعیان و متمولان برای سکونت در نقاط خوش آب و هوا و با تراکم کمتر به طرف نقاط شمالی تهران کوچ کردند و به دنبال آنها مغازه های لوکس لال&= #1607;‌زار، کافه‌ها و سینماها نیز به دنبال مشتریان خود راهی این مناطق شدند و طبقه متوسط جایگزین طبقه مرفه لاله‌زار شد.<= o:p>

در این زمان کیفیت مغازه&#= 8204;ها، کافه‌ها و فعالیت های هنری به فراخ&= #1608;ر تمکن مالی قشر جدید، تنزل پیدا کرد.

می= 607;مان ناخوانده


سینما شهرزاد، از جمله سینماهای تعطیل شده در لاله زار = 5;ست=

گرچ= ;ه لاله‌زار در دوره پهلوی دوم دچار افول شده بود ولی تا پیش از هجوم صنف الکتریکی، هنوز نشانی از دوره طلای&= #1740; خود، نظیر تئاتر نصر، پارس و مغازه&= #1575;یی که به دلیل ریشه دار بودن و معروفیت، لاله‌زار را ترک نکرده بودند، در آن قابل مشاهده بود.

اما با گسترش و توسعه شبکه برق و نیاز روزافزون به کالاهای الک&#= 1578;ریکی و رونق نسبی این فعالیت، این صنف که تا پیش از این به علت وجود کارخانه برق در خیابان امیرکبیر استقرار داشتند به خی&= #1575;بان ناصر خسرو و سپس پشت شهرداری رو آ&= #1608;ردند و پس از مدتی به علت اتصال دو خیابان لا&= #1604;ه‌زار و پشت شهردار&= #1740;، این فعالیت ها به لاله‌ز&= #1575;ر کشیده شد.

با گذشت زمان فروشگاه‌ها= 740; لوازم الکتریکی و برقی لاله‌ز&#= 1575;ر را که زمانی مرکز تجدد و نوگرایی تهران بود به طور کامل تصرف کردند. و پاساژها، کافه ها و مغا= زه های لاله‌زا&#= 1585; به محلی برای انبار و داد و ستد کالای الکتریکی تبدیل شد.

به طوری که اینک از آن همه، فقط چند سینما و تئات&= #1585; به سختی روی پ= ا ایستاده اند. سردر ساختمان معروف گراند هتل به طور کامل تخریب شده و اکنون از آن به عنوان انبار کالاهای الکتریکی استفاده می‌&#= 1588;ود. از تئاتر نصر به جز سر در آن و ساندویچی کوچکی در ورودی راهرو ، چیزی نمانده و شاید همین روزها باشد که به انبار ی= ا پاساژ الکتریکی تبدیل شود.

احم= ;د از فروشندگان لوزام الکتریکی خیابان لاله&#= 8204;زار می‌گوید: "وق&#= 1578;ی ما آمدیم لا‌&= #1604;ه زار خیلی‌ها پیش از ما اینجا بودند. خود من هم از اینکه اینجا &= #1607;ستم ناراحتم. هم به دلیل شلوغی بیش از حد و هم اینکه این خیابان قدیمی و میراث فرهنگ&#= 1740; است. اگر به صنف ما جای دیگری بدهند من هم مخالفتی با رفتن از لاله زار ندارم."

آخ= 585;ین بازمانده

تنه= ;ا مرکز هنری که در لاله‌زار هنوز سرپاست، تئاتر قدیمی پارس است. تئاتر پارس از تئاترهای قدیمی لاله زار است که فعالیتش را ب&= #1575; نام تئاتر فرهنگ آغاز کرد.

عبد= ;الحسین نوشین دانش‌&#= 1570;موخته دارالفنون که تحصیلاتش را در رشته تئ= اتر در فرانسه به پایان برده بود با همکاری همسر&#= 1588; "لرتا هایراپتیان&qu= ot; هنرپیشه تئا&#= 1578;ر، حسن خاشع، حسین خیرخواه، نصرت کریمی،&#= 8204; مصطفی اسکویی، علی محزون و برخی دیگر از هنرمندان نمایش‌های ماندگاری نظیر ولپن، توپاز، دختر شکلات فروش و تاجر ونیزی را در تئاتر فرهنگ (پارس) روی صحنه بردند.

اولین نمایش عبدالحسین نوشین (در تئاتر پارس) 'ولپن' بود که = 606;وشین با اجرای آن در سال ۱= 79;۲۳ تئاتر فرهنگ را افتتاح کرد. این نمایش به‌ مدت دو هفته روی صحنه بود= ;. در آن زمان م = 6; هم به عنوان «= 1;ریمور و بازیگر در آنجا فعالیت داشتم.
<= /b>

=

نصرت کریمی

نصر= ;ت کریمی از هنرمندان آن دوره درباره آغاز کار تئاتر فرهنگ می گوید: "نوشین با کمک سرمایه‌&#= 1583;ارهای بازاری چون جعفری، طایفی و وثیق، تئاتر فرهنگ را در طبقه بالای پاساژ پارس ساختند که حدود ۵۰۰ نفر گنجایش داشت.&= quot;

"او= لین نمایش نوشین 'ولپن' (نوشته بن جانسون) بو= د که نوشین با ا= جرای آن در سال ۱۳۲۳ تئاتر فرهنگ را افتتاح کرد. این نمایش به&= #8204; مدت دو هفته روی صحنه بود. در آن زمان من هم به عنوان گریمور و باز&= #1740;گر در آنجا فعالیت داشتم."

"بع= دها سرمایه گذارها برای جلب مشتری بیشتر به نمایش‌هایی با سطح پایینتر که استحکام تئاترهای قد&#= 1740;می را نداشت روی آوردند، بعضا برای فروش بیشتر ن&= #1605;ایش‌های میان پرده‌ا&#= 1740;، حتی استریپ تیز و رقص شکم عربی اجرا می شد."

"سر= مایه گذاران تالار فرهنگ، از نوشین خواست&#= 1606;د او هم برای جلب مخاطب بیشتر نمایش&#= 8204;های کمدی و تفریحی اجرا کند. ولی نوشین مخالفت کرد و از تئاتر فره&= #1606;گ بیرون آمد. سرمایه گذاران هم رفتند دنبال کارگردان‌ه= 575; و هنرپیشه‌ه&#= 1575;ی دیگر."

نصر= ;ت کریمی ادامه می دهد: "نوشین پس از مدتی کناره‌&#= 1711;یری از تئاتر در "جامعه باربد" به سرمایه‌گذا= 585;ی سه سرمایه‌گ&#= 1584;ار دیگر تئاتر فردوسی را راه انداخت که آنجا هم دو سالی بیشتر دوام نیاورد. چون پس از ماجرای تیراندازی به شاه در بهمن ۱۳۲۷ نوشین که به حزب توده وابسته بود دستگیر و عمل&= #1575; تئاتر فردوسی هم تعطیل شد."

گرچ= ;ه به دلیل تغییر بافت لاله‌زار در آن دوره و کوچ طبقه مرفه از لاله‌زار، نمایش‌های تئاتر پارس دچار تنزل کیفی شد و مخاطبان گذش&#= 1578;ه‌اش را از دست داد و برای جلب مشتریان جدید که از طبقات پایین تر بودند مجبور به اجرای نمایش&#= 8204;های عامه پسند شد، ولی هنوز چراغ تئاتر روشن بود.

اما پس وقوع انقلاب اسلامی در ایران تئاتر پارس مصادره شد و در سال‌ه= ای بعد در اختیار ستاد اجرایی فرمان هشت ماده ای امام (آیت الله خمی= نی) قرار گرفت.

تئا= ;تر پارس مدتی با مدیریت "مجی= 583; جعفری" نمای= 588;‌هایی را به روی صحن= ه برد، ولی پس از مدتی به دلیل مشکلات مالی تئاتر را واگذار کرد و تئاتر پارس عملا برای مدتی تعطیل شد.

اکن= ;ون در میان انبوه تابلوهای مغازه‌های الکتریکی در لاله‌زار تا&#= 1576;لوی آبی رنگ "تئاتر پارس&qu= ot; در میان چندین تابلو فروشگاه های لوازم برقی به سختی دیده می شود. در قدیمی تئاتر پارس از داخل پاساژ پارس که به بورس کالاهای برق و الکتریکی مبدل شده باز می‌شود و وضعیت تئاتر نشان می دهد این سالن، سال‌ها پس از = ساخت هنوز بازسازی نشده است.

معص= ;ومه ملکی مدیر فعلی تئاتر پارس که تئاتر را سه سال پیش از ست= اد اجرایی فرمان امام به بهای ماهی = ۸۰۰ هزار توما&#= 1606; اجاره کرده می‌گوید: "به دلیل مشکلات مالی و نبود تماشاگر بعد از سه سال دیگ= ر توان اداره تئاتر را نداریم، از س&= #1575;زمان های مختلف درخواست کمک کرده‌ایم، به هر جا هم که فکر کنید مراجعه کردیم ولی هی&= #1670; کمکی صورت نگرفت و حالا دیگر به صفر مطلق رسیده‌&#= 1575;یم."

"تا اینجا هم از جیب خرج کرده&= #8204;ایم و حتی پس‌اند&= #1575;زمان را هم روی این کار گذاشتیم ولی متاسفانه استقبالی از نمایش‌ها نشد. مردم حتی با = 77;۵۰۰ تومان هم ک&= #1607; قیمت یک سوم نمایش‌های معمول تهران است حاضر نیستند برای تماشای نمای&#= 1588; به لاله‌زار بیایند."

"ال= کتریکی‌ها هم تلاششان را کردند تا تئاتر تعطیل شود. اول پیشن= هاد دادند بخشی از تئاتر را به عنوان انب&= #1575;ر در اختیارشان قرار دهیم، با اینکه از نظر مالی در مضیقه بودم، نپذیرفتم، چون فکر کردم اگر یک بخش کوچک ساختمان را در اختیارشا&#= 1606; قرار دهیم به زودی تئاتر از دستمان خارج می‌شود..= ."

معص= ;ومه ملکی می‌گوی&#= 1583;: "با اینکه سعدی افشار آخرین بازمانده از &= #1576;ازیگران نقش سیاه در نمایش های رو حوضی بازنشس&#= 1578;ه شده و از صحنه خداحافظی کرده بود برا&= #1740; کمک به بقای تئاتر پارس اینجا اجرا گذاشت، برای مدتی ورق برگشت و عده‌&= #1575;ی به خاطر دیدن بازی سعدی افشار آمدند. ولی خیلی زود همه چیز بازگشت به وضع سابق، آقای افشار هم به خاطر شرایط سن و سال و عدم استقبال دوام نیاورد، من به آقای افشار گفتم ک&= #1607; با این شرایط، اصراری برای ماندنشان نداریم و ایشان هم رفتند."

معص= ;ومه ملکی در مورد ادامه فعالیت تئاتر پارس آخرین نماد لاله زار می گوید: "تئاتر پارس تنها مانده میان این همه سیم و کابل..."

و ادامه می دهد: "اگر مسئولی= 606; کاری برای تئاتر پارس نکنند اینجا هم به سرنوشت تئاتر نصر دچار خواهد شد."

به عشق لاله‌زا&#= 1585;

همه دلخوشی‌ من هم شده همین چهارتا عکس لاله‌زار قدیم روی دیوار و خاطرات دوران گذشته=
<= /b>

=

محمد آقا، که از سال 1332 در لاله زار کار می کند

"از سال ۳۲ که به تهران آمدم اینجا هستم، لاله‌&#= 1586;ار برای من همه چ= یز است. من عاشق اینجام حتی با این وضعی که داره."

محم= ;د آقا صدایش می&= #8204;کنند، پیرمردی که به گفته خودش جوان بوده که = با یک تومان از رودبار به تهران می‌آی&#= 1583; و زرق و برق لاله‌زار او را می‌کشاند به این خیابا&= #1606; و در کوچه باربد در یک کبابی قدیمی کار پیدا می کند.

محم= ;د آقا می گوید: "= ۸۱ سالم است ولی حافظه ام خوب است. قدیم‌ها&= #1740; لا‌له زار هنوز یادم است. این کوچه سه ماه مانده به عید آنقدر شلوغ می شد که رفت و آمد سخت می شد. ما اینجا غذای دوزاری می فروختیم. غذای دوزاری اون موقع شده حالا ۲۶۰۰ تومان."

"تو کاباره توی همین کوچه ساعت ۱۱ شب که می شد آغاسی می رفت رو سن، توی تئاتر نصر همون موقع سوسن برنامه داشت.&= quot;

"اف= ق طلایی هم یک هفته گوگوش بود. یک هفته ستار، یک هفته هایده ب&= #1585;نامه داشت و یک هفته مهستی. اون موقع صابره آتشین هم اینجا آکروبات بازی می کرد."<= o:p>

"ال= بته معمولا اون جاهایی که گوگوش و مهستی و هاید&= #1607; برنامه اجرا &= #1605;ی‌کردن هر آدمی نمی رفت. معمولا آدم‌های مهم می رفتن اونجا. اون‌ه&= #1575;یی هم که شر و شور بودن و اهل دعوا، می رفتن کافه ها&= #1740; مخصوص خودشون. شب که می شد به عشق خواننده کاب&#= 1575;ره عرق می خوردن بدمستی می کردن و دعوا راه می افتاد.= "

"تو= ی کوچه ما قبل از انقلاب شش هفت تا سینما بود. همش هم شلوغ. یک شاهی می دادیم می‌&= #1585;فتیم سینما. حالا ملت هفتصد تومن پول بلیط میدن. فیلم هم که نداره."

محم= ;د آقا به زمان انقلاب می رسد و می گوید: "انقلاب که شد این سینما&= #1607;ا یکی یکی جمع شد. سالن تئاتر و سینما شده پاساژ لامپ برق. سینما شهرزاد رو که همین روبروی مغازه می بینی، تخته شده. باقی سینماها هم هیچی ازشون نمونده. فقط ا= لان سینما نادر انتهای کوچه هست، که فیلم های دسته سوم و چهارم رو دو فیلم به یک بل= یط نمایش می دهد.= "

پیر= ;مرد آهی سردی می کشد و می گوید"همه دلخوشی‌ من هم شده همین چ= هارتا عکس لاله‌زا&#= 1585; قدیم روی دیوار و خاطرات دوران گذشته.&= quot;

از:

http://www.bbc.co.uk/persian= /iran/story/2007/06/070629_h_tehran_lalehzar.shtml

<= /p>