آيا آثار عينی معيار زبان تاجيکی است؟

= 0;يا آثار عينی معيار زبان تاجيکی است؟

اوکتم خالق نظر
دانشور تاجيک

=	روی جلد "سرنوشت فارسی تاجيکی فرارود در سده = بي= 87;ت"

نگاهی به کتاب:
سرنوشت فارسی تاجيکی فرارود در سده بيست، اثر محمدجان شکوری،
انتشارات اديب، دوشنبه

انت= ;شارات اديب سال گذشته کتاب آکادميسين محمدجان شکوری بخارايی را با نام "سرنوشت فار= 587;ی تاجيکی فرارود در سده بيست" به طبع رساند. مؤ= لف بيش از نيم قرن است که برای تازگی و پالايش زبان تلاش می ورزد و پژوهشهای پرارزش او در کتابهای "هر سخن جايی و هر نکته مقامی دارد" و "زبا= 606; ما – هستی ما" گرد آمده اند. او همچنين از مبارزان فعال برای رسمی شدن زبان فارسی ت&= #1575;جيکی درتاجيکستا= 606; است.

است= ;اد شکوری در اثر تازه خود نگاهی تاريخی به سد&= #1607; بيست دارد و پس از دادن تاريخچه ای کوتاه از وضع زبان در دو دهه اول سده بيست به بررسی تحولات فرهن&#= 1711;ی و اجتماعی و اقتصادی که بر اثر انقلاب اکتب&#= 1585; و تحميل کرده شدن آن به آسيای ميانه و از آن ميان به تاجيکستان به هم رسيد، می پردازد. به گفته مولف، اين تحولات "جامعه را... به بيراهه های پرپيچ بيگانه روان کرد. جنبه اجت= ماعی و صنفی (طبقاتی) اساس حيات انسان و جامعه دانسته شد، ماهيت معنوی هستی انسان انکار شد. مادی گرايی حکمران شده رشد فرهنگ و زبان، محتوای ادبيات و هنر را کم کم ديگر کرده، جامعه را به سوی بی معنويتی بردن گرفت..."

سي= 575;ست بلشويکی در باره زبان تاجيکی<= o:p>

به تعبير ديگر دوره ای آغاز يافت که برای زبان، فرهنگ و معنويتمان فاجعه بار آمد. سياستی که دستگاه اي&= #1583;ئولوژيک بولشويکی پيش گرفته بود، پايين آ&= #1608;ردن فرهنگ و زبان به درجه پست بی سوادان بود. و چنان که ما همه شاهديم، ايشان به اين کامياب هم شدند. و آن که امروز زبان فارسی تاجيک&#= 1740; از زبان فارسی ايران و يا دری افغانستان ت&#= 1601;اوتهايی دارد، آن که امروز تاجيکان از قابليت سخنوری محرومند، آن که امروز تاجيکان از ب&= #1610;ان مطلب عاجز و ناتوانند، آن که امروز در زبان فارسی تاجيکی غلط بس فراوان است، بر اثر همين سياست است.

= ياد دار = 5; که در آخرهای سالهای 60، پژوهشگاه زب= ان و ادبيات رودکی از شاع= ;ر محمدجان رحيمی 73 دفتر لغتنامه دهخدا را خري= ;داری کرد. چون اين خبر به کميته مرکزی حزب کم= ;ونيست رسيد، شوری برپا شد. جباž= 5; رسول اف، دبي= ;ر اول کميته مرکزی حزب در يک جلسه بزرگ پژوهشگاه رودکی و سرور آن را سخت تنقيد کرد که هفتاد و سه جلد کتاب ايرانی خريده است.
<= /b>

=

محمدجان شکوری

گذش= ;ته از اين، در روزگار کمونيستان بيم از ميان رفتن زبان فارسی تاجيکی نيز بود. چنانچه نيکيتا خروشيوف، راهبر شوروی در آغاز سالهای شستم گفته بود: "ما هر اندازه زودتر زبان روسی را آموزيم، کمونيسم همان اندازه بزودی بنياد &= #1605;ی گردد."

مقا= ;مات تاجيکستان نيز در آن سالها زبان را زير نظارت گرفته بودند. پوشيده نيست که ميان تاجيکستان، ايران و افغانستان، سدهای استوار وجود داشتند، و را&= #1576;طه بويژه با ايران ممنوع بود.

به اين مناسبت آوردن اين يادداشت مؤلف کتاب بم&= #1608;رد است: "ياد دارم... که در آخرهای سالهای شستم پژوهشگاه زبان و ادبيات رودکی از شاعر محمدجان رحي&#= 1605;ی 73 دفتر لغتنامه دهخدا را... خريداری کرد. چون اين خبر به کميته مرکزی حزب کمونيست رسيد، شوری برپا شد... جباž= 5; رسول اف، دبير اول کميته مرکزی حزب در يک جلسه بزرگ ... پژوهشگاه رودکی و سرور = آن را سخت تنقيد کرد که هفتاد و سه جلد کتاب ايرانی خريده است."

مؤل= ;ف از واقعه ديگر نيز ياد آور می شود که بس جلب توجه می کند: آکادميسين باباجان غفوراف سال 1974 در ايران ضمن مصاحبه با خبرنگار سيروس علی نژ&= #1575;د می گويد: "برای زنده نگاه داشتن زبان تاجيکی ما از زبان فارسی استفاده می کنيم. در دانش= کده ها تحصيل زبان فارسی اجباری شده است." استاد شکوری در توضيح اين سخنان غفوراف می نگ&= #1575;رد: "نکته ای که از اين گفته باباجان غفوراف به گمان ما مهم است، آن است که او "برای نگاه داشتن زبان تاجيکی&q= uot; استفاده از زبان فارسی را ضرور شمرده است... ليکن قسم دوم اين بيانات او به حقيقت راست نمی آيد. زبان فارسی ب&= #1607; دانشکده های تاجيکستان داخل نشده بود. موصوف نيت داشت که زبان فارسی را در مکتبهای ميانه و عالی تاجيکستان جاری کناند. چون سخنش در مسکو اعتبار داشت، اجازت مقامات مربوطه مسکو را نيز گرفته بود. ولی سروران وقت تاجيکستان ترسيدند که اگر زبان فارسی، بويژه خط فارسی در تاجيکستان رواج يابد، اسلام را از پی خواهد آورد".

بخش آخر اثر استاد شکوری در خصوص وضع فاجعه بار زبان تاجيکی است و بيرون آوردن آن "از گرداب سرخور بحران... که از وظيفه های ملی" است. حق به جانب استاد است، چونکه "اگر اين روند 10 تا 15 سال ديگر به اين سرعت دوام کند، ملت تاجيک ملت بی سواد خواهد شد... مل= 8; بايد خود را از ننگ کم سوادی و بی سوادی رهايی بخشد" چرا که "با کم سوادی از بين ملل جهان جايگاهی ضرو&#= 1585;ی نمی توان پيدا کرد."

زب= 575;ن معيار تاجيکی کدام است؟

اما ملاحظه مؤلف در خصوص آن که "امروز، در آغاز قرن بيست و يک زبان ادبی و معيار ما زبان استاد عينی است..." و "برای اصلاح زبان... نمونه قرار دادن زبان عينی" را پيشنهاد می کند، بحث طلب است. قضيه سر آن است که نخست، زبان يک نفر هرگز ن= می تواند زبان ادبی و معيار يک زبان، بويژه زبان بزرگ و توانا چون زبان فار&= #1587;ی تاجيکی قرار داده شود. اگر ما به تازگی صاحب خط و زبان می شديم، چنين عمل را جائز شمردن ممکن بود. دوم، اهل قلم در سده بيست و تا امروز چه نويسنده و چه شاعر، چه ترجمان، چه روزنامه نگا&#= 1585;، چه زبان شناس و چه ادبيات شناس همه شاگردان مکتب عينی اند و برای وضع فعلی زبا&= #1606; همه جوابگو هستند.

=	= زبان عينی عاری از نقص و کمبود نيست. در آثاž= 5; نام برده جمله های خراب و ويران، مراعات نشدن= منطق، کلمه سازی ناجا و مانند اينها فراوان به چشم می رسند. <= /b> = اوکتم خالق نظر

سوم= ;، زبان عينی عاری از نقص و کمبود نيست. برخی از آنها، از آن م= يان کلمه سازی استاد عينی از جانب خود استاد شکوری در "هر سخن جايی و هر نکته مقامی دارد" زير انتقاد گرفته شده است. به برخی ديگر مانند ک&= #1575;ربرد فعلهای ترکيبی فعلی (اصطلاح زبان شناسی تاجيک) و صفتهای فعلی ساخته، بنده در "غلط می نويسيم: فرهنگ دشواريهای زبان فارسی ت&= #1575;جيکی" اشاره ها داشته ام و سال گذشته زبان "ضروري= 575;ت دينيه" را که به عينی نسبت می دهند، در يک مقاله خود مفصل تحليل کرده ام.

در آثار نام برده جمله های خراب و ويران، مراع&#= 1575;ت نشدن منطق، کلمه سازی ناجا و مانند اينها فراوا&#= 1606; به چشم می رسند. برای آن که اين ملاحظه بنده بی اساس ننمايد در زير چند مثال می آرم از دور= ه های گوناگون ايجاديات عينی: (غلطها با خط سياه تاکيد می شوند):

سال= ; 1914
1- در نماز بامداد سنت را در خانه گذارده بعد از آن به مسجد= آمده می شود.(&#= 1590;روريات دينيه، صفحه 1= 48)
2- زن از روز پاک شده و مسافر از سفر آمده چه کار = 05;ی کند؟ (ضروريات دينيه، صفحه 1= 57)
3- نيت کردم که بگذارم چهار رکعت نماز پيشين را که = 76;ر ذمه من لازم است؟ (ضروريات دينيه، صفحه 1= 41)

سال= ; 1920
1- ... يکی از ملايان ( اسمش= از خاطر فراموش شده است) که به پای آستانه بخارا استقامت داشت... در وقت®= 0; که امير از آن جا سواره می گذشت، سه دختر بالغه صاحب جمال مناسب خلوت امير داشتنش را به عريضه = 06;وشته داد. (کليات، جلد 10، صفحه 98)

سال= ; 1927
1- چنانچه قسم دليلهای آسانی و مشکلی را رفيق فطرت در مقاله خود گفته گذشت. (کليات، جلد 2، کتاب 2، صفبه 349) 2- ...در دوشنبه چ= ;ند معروضه و گفت و گذارها شده گذشت. (کليات= 548; جلد 2، کتاب 2، صفحه 356)

سال= ; 1948
1- خلاصه چاپ شده برامدن "تاريخ مختص= 585; خلق تاجيک"... يک حادثه بزرگ است. (کلي= ;ات، جلد 10، صفحه 316)
2- امير حسين... ب= ;ا خواهش تيمور خائنانه کشته شد (همان اثر، صفحه 314)
3- ...چاپخانه چی هايی برامدن&#= 1583; که از همه آن شرح و حاشيه ها جايهايی ر&= #1575; که در مدرسه های آن روزه به کار می رفت، جمع کرده گرفته به طرز مجموعه چاپ کرده براوردند. (همان اثر، صفحه 308)

سال= ; 1946
1- نوکری و سپاهی گری بودن کسب اساسی پدر و باباهايش را خود بيدل در "چار عنصر"... ضمنا گفته م®= 0; گذرد. (کليات= 548; جلد 2، کتاب 2، صفحه 29)

و اين دو جمله عينی که در آنها منطق گزند ديده اس&= #1578;، از کتاب "گراماتيکا= 40; زبان ادبی حاضره تاجيک&q= uot; (جلد 1) اقتباس می شود که مؤلفان بدون ملاحظه آنها را مثال آورده اند:

1- ... بنديان... به گروه سربازان روزه دار به زمين افتيده هجوم کردند و در پنج دقيقه همه اشان را با تسمه کمربند خودهاشان دست و پا بسته به زمين گذاشتند. (جلد= 1، صفحه 163)

در اين مورد نخست "تسمه" بايد به گونه جمع می آمد و دوم تسمه کمربند گفتن معنی ندارد، چرا که خود تسمه هم کمربند است. و اين غلط تصادفی نيست. عينی در "لغت نيم تفصيلی..." اش در شرح ماده "کمربند" تع= 76;ير "ميان بند تسمه ای" را به کار برده است.

2- شم= 575; که يکی از خذ= 05;تگار صادق جانسپار مير می باشيد، دل آن کس هم به طر= ;ف شماست (جلد 1، صفحه 160)

و اين همه نمونه ای از کلمه سازی صدرالدين عينی: پيشکش قبول کنی، بديادکنی، مالکنی، دشمن کنی، پرورش يابی، زندگانی کنی&#= 1548; نکويی کنی، همراهی کنی، فروتنی کنی، جداکنی، درازکنی، خانه گرم کنی، بندکنی، ازخودکنی، دواکنی، آغوشکنی، حاضرشوی، جداشوی، خلت&#= 1607; چه ی ميشيگی (- گی زيادتی است، ا.خ)، نی چه پودريسانی (صحيحش پودريسی).

اين تنها چنان که مردم می گويند، مشتی از خروار است. مانند اين جم&= #1604;ه ها و کلمه ها را از آثار عينی فراوان می توان آورد. و اين نکته نيز گفتنی است که در سده بيست اهل قلم قريب همه از او پيروی کرده اند و در نتيجه زبان فارسی تاجيکی فصاحت خويش را از دست داد= .

از اين رو، اگر "امروز، در آ&#= 1594;از قرن بيست و يک زبان ادبی و معيار ما زبان استاد عينی..." و "برای اصلاح زبان... زبان عينی نمونه" قرار داده شود، اشتباه بزرگی خواهد بود. و اگر خدا ناکرده اين کار صورت بگيرد، نمی ت&= #1608;ان اميدی به بهبود زبان فارسی تاجيکی داشت.<= /span>

برگرفت&#= 1607; از بی بی سی فارسی