شراب نيشابور، ترجمه کم شناخته ای از رباعيات خيا= 05;

ž= 8;راب نيشابور، ترجمه کم شناخته ای از رباعيات خيا&#= 1605;

مهدی جامی
به ياد کريم امامی و بر اساس نگاهی به نسخه انگليس= ی شراب نيشابور <= /span>

3D"خط

از زمان انتشار اولين ويرايش ترجمه ادوارد فيتز&#= 1580;رالد از رباعيات خيام (در 1859) وسوسه طبع آزمايی در ترجمه رباعي&#= 1575;ت همواره کسانی از دان&= #1588;وران غربی را به ترجمه مجدد ترغيب کرده ا&= #1587;ت. آخرين بار همزمان با انقلاب اسلامی پيتر ايوری و همکارش دست به ترجمه رباعيات زدن&#= 1583; (1979).

شما= ;ر رباعيات خيام در ترجمه های اروپايی از 150 = 78;ا 500 رباعی مختل = 1; است. گرچه خود فيتزجرالد در ويرايش نخست ترجمه هايش تنها 75 رباعی را ترجمه کرده بود اما در کار ادوارد هنری وينفيلد به 500 = 85;باعی رسيد. آخرين ترجمه رباعی ها که کار ايوری است چيزی نزديک به نيمی از آن= 500 رباعی را در بر می گيرد (235 ر&#= 1576;اعی).

دان= ;شوران ايرانی نيز بويژه در دو سه دهه اخير ترجمه هايی از رباعيات خيام ارائه کرده اند گرچه هيچيک به شهرت ترجمه های غربيان نيست. همانطور که ت&= #1585;جمه های غربيان هم هيچيک به شهرت ترجمه فيتزجرالد که پيشگام معرفی خيام است نمی رسد.

&#= 1580;دی ترين ترجمه های ايرانيان از خيام، از کري&= #1605; امامی و فواد روحانی است که هر دو برای دو نسخه انگل&= #1610;سی و فرانسوی شž= 5;اب نيشابور ترž= 0;مه کرده اند. اثری که در خود ايران چندان شناخت&#= 1607; شده نيست زيرا انتشار آن با مساله سلمان رشدی و کتاب آيات شي&= #1591;انی او همزمان شد (1988) و فرصت مناس&= #1576; برای پخش آن در ايران از دست رفت گرچه کتاب که در تيراژ 10 هزار نسخه ای انتش&= #1575;ر يافت ( 5 هزار نسخه برای هر يک از دو زبان= ) در اروپا و آمريکا توزيع شد.

عک= 587;هايی مدرن برای شعرهای خيام

کتا= ;ب شراب نيشابور از بسياری جهات اثری بکر و بديع در معرف&= #1740; خيام به دنيای غرب است.

عکس از شاهرخ گلستان

شاه= ;رخ گلستان منتقد، عکاس، فيلمساز و برنامه ساز صاحب نام اير&= #1575;نی که سالهاست در پاريس اقامت دارد، در سالهای سرخوردگی پس از انقلاب که به خيام رو کرده بود، تصميم گرفت با الهام از شعرهای او به عکاسی بپردازد و برای نخستين بار عکس را جانشين مينياتورها= 740; سنتی کند که تا آنزمان در کتاب های رباعيات خيا&#= 1605; در فضاسازی برای رباعی ها به کار گرفته می شد. <= /o:p>

برای چشيدن حس و حال کتاب گزينه هايی از آن را ببين= يد

ابت= ;کار شاهرخ گلستا&#= 1606; برای امروزی کردن خيام بود يا در واقع برای بر&= #1583;اشتی امروزی از رباعی های خيام و نشاندن فکر و شعر خيامی در جامعه امروز. او خود در مقدمه فارسی کتاب می گويد:=

"از آنجا که مينياتور يک سبک قديمی از نفس افتاده است خواننده &= #1585;ا خواه ناخواه از امروز جدا می کند و همرا= ه با آن رباعی ها را در لايه ای از غبار زم= ان می پوشاند و در نتيجه به درک انديشه های تابناک خيام که بعد از نه قرن تازگی و درخش&= #1606;دگی خود را حفظ کرده و همچنان سخن روز است آسيب می رساند."

تر= 580;مه ای فارغ از تکلفات ادبيانه

برد= ;اشت امروزی از خيام از نيمه دوم قرن بيست&= #1605; در ترجمه رباعی ها نيز ديده می شود. رابرت گريوز و علی شاه در ترجمه ای که از خيام بدست دادند (1968) کوشي&#= 1583;ند زبان ساده تر و عمومی تری را در ترجمه به کار گيرند. چنانکه ترجمه پيتر ا&= #1610;وری و جان هيث هم از همين ويژگی برخوردار اس&#= 1578;.

کري= ;م امامی نيز وقتی به دعوت شاهرخ گلستان دست به کار ترجمه = رباعی ها شد ظاهرا به همين نوگرايی توجه داشت.

در عين حال، شاهرخ گلستان از دو جهت به معيارهای سنتی وفادار &= #1605;اند. نخست در انتخاب رباعی ها سختگيری نشان داد و کوشيد همان رقم هفتاد و اندی رباعی خيام را که سنتا از او دانسته می شود حفظ کند و در واقع بهترين و شاعرانه تري&#= 1606; و پرمغزترين رباعی ها را برای کتاب خود برگزيد و دو ديگر اينکه برای متن فارسی رب&= #1575;عی ها از خوشنويسی استفاده کرد. =

به اين ترتيب شž= 5;اب نيشابور او = 4;ين کتابی است که رباعيات خيا&#= 1605; را به دست گروهی از ايرانيان برای مخاطب غ&= #1585;بی ارائه می کند. نصرالله افجه ای وظيف&= #1607; ايجاد فضای ايرانی کار را با خوشنويسی ها&#= 1740; خود بر عهده گرفته است، شاهرخ گلستا&#= 1606; با عکس های نفيسی که رهاورد سفرهای او به نقاط مختلف جهان است گسترش شعر و ا= نديشه خيامی را در دنيای معاصر نشان داده اس&= #1578; و کريم امامی ( و فواد روحانی در نس&= #1582;ه فرانسوی) روايت خيام را از ديد و قلم يک مترجم ايرانی عرضه می کند.

کر= 610;م امامی از سپهری تا خيا&= #1605;

تا آنجا که کارهای امامی نشان می دهد اين اولين بار است که او به ترجمه اثری از ادب کهن فارسی به انگليسی دست می زند. او که اصولا آدمی مدرن بود و ترجمه های بسيار خوبی از شعر ستارگان ادب معاصر ايران مانند فروغ فرخزاد و سهراب سپهری به دست داده است در ترجمه خيام نيز زبانی امروزين برگزيد.

کري= ;م امامی از مترجمانی است که در رعايت سبک نو&= #1610;سنده اصلی بسيار م&= #1602;يدند. اما اين تنها موردی است که امامی تلاش کرده است به جای مقيد کردن خود به ح= فظ سبک و زبان کهنه خيام روايتی امروزين از م&= #1578;ن بدست دهد.

يکی از محاسن اين روش آن است که ترجمه تا حد ممکن به متن اصلی رباعی ها وفادار می ماند. مترجم تمام سعی خود = را در انتقال معنای اشعار به کار برده ا= ست و کمتر در قيد و بند قافيه و موسيقی کلام خود بوده است.=

دو گرايش در ترجمه شعر

برا= ;ی کسی که ترجمه رباعيات را از فيتزجرالد خ&#= 1608;انده باشد لذت ادب&= #1740; از ترجمه امامی بردن کار دشواری خواهد بود. اما نکته اساسی در آن است که اگر في= تزجرالد به جای ترجمه به بازسازی و بازسرايی رباعی های خيام در زبان انگليسی پرد&#= 1575;خته است کريم امامی وظيفه خود را صرفا ترجمه رباعی ها تعريف کرده و پا را از آن فراتر نگذاشته است.<= o:p>

بنا= ;برين در حالی که معمولا با خواندن ترجمه های فيتزجرالد نمی توان دانست او دقيقا کدام رباعی را در ترجمه/بازسر&#= 1575;يی خود مدنظر داشته است، از راه ترجمه های امامی همواره می توان اصل رباعی را بآسانی حدس زد.

به عبارت ديگر، اگر در ترجمه های خيام دو شيوه مترجمانه و ا&= #1583;يبانه را بتوان تشخيص داد، هر قدر ترجمه هايی مانند فيتزجرالد به سمت اديبانه بود&#= 1606; گرايش دارند، ترجمه کسانی مانند امامی &= #1576;ه مترجمانه بودن نزديک است. ترجمه اد= يبانه با حفظ روحيه متن به خود اجازه می دهد زبان آن را آزادانه تغيير دهد، حال آنکه ترجمه امين و مترجمانه حفظ روحيه متن را در هر چه نزديکتر باقی ماندن به زبان متن می داند. امری که البته در کار ترجمه شعر و بويژه شعر کلاسيک بسيار دشوار است. به همطن دليل هم کسانی مانند احمد شاملو در ترجمه رفتاری اديبانه پيش می گرفتند و ش= عر را از نو در زبان خود می سرودند.

ان= 578;خاب ميان امانت و حس غنايی

به اين ترتيب کار امامی به کار کسانی مانند پيتر ايوری نزديک می شود که می خواهند تا جايی که ممکن است و زبان ان= گليسی اجازه می دهد به زبان و تعب= يرات خيام نزديک باشند. اما به همين ترتيب وی در معرض انتقاداتی خواهد بود که به ايوری نيز وارد شده است:=

"تر= جمه ايوری و هيث از ديد زبانی ترجمه ای ناه&= #1605;وار است. در حالی ک= ;ه برخی از انديشه های زيرکانه خيام در اين زبان مدرن بخوبی منتقل شده است اما از نظر تاثير ادبی چندان قوتی ندارد. با اينهمه زب&= #1575;ن اختيار شده همواره نيز مدرن باقی نم&= #1740; ماند و گاه با واژگانی کهنه شده در می آميزد. مترجمان تلاشی نکرده اند که در ترج= مه خود قافيه و هم-آهنگی واژگان را در نظر بگيرند که البته قابل پذيرش است اما اينک&= #1607; ترجمه آنها از حس غنايی هم بی بهره باشد چيزی نيست که بتوان پذيرف&#= 1578;. نايکدستی سب&#= 1705; و آهنگ ترجمه هم آزار دهنده است. گاه سيلاب های هر سطر به شش می کاهد و گاه تا بيست سيلاب افزايش می يابد. اين چيزی است که ه= مواری و آسانی خواندن را می گيرد."

به دليل کم شناخته بودن شراب نيشابور در ايران نقد و معرفی از کتا&= #1576; انجام نشده است اما نجف دريابندری، مترجم صاحب سبک، در شماره 7-8 مجله جهان کتاب چاپ تهران نقدی بر ترجمه های کريم امامی ا&= #1586; رباعيات منتشر کرده است. اين نقد،= نظرات اوست در باره = 15 رباعی از 72 رباعی ترجمه شده در شراب نيشابور.

شر= 575;ب نيشابور در تهران

ترج= ;مه آثار جاودانه ادبی يک کار دايمی است. در واقع در هر دوره ای و با هر تغيير بزرگ ذوقی و زبانی نياز به ترجمه مجدد اين آثار مطرح می شود. خود مترج= مان هم معمولا علاقه مندند که آثار درجه = يکی را که ترجمه می کنند مرتبا بازبينی کنن&#= 1583;. فيتزجرالد از ترجمه های خيام پنج ويرايش منتشر کرد.

می توان اميدوار بود که کريم امامی هم ترجمه های خود را بر اساس نظرات تازه خود و نقدهای شفاهی و کتبی ديگران بازن&#= 1711;ری کرده باشد. اگر چنين باشد انتشار نسخه تازه ای از شراب نيشابور در تهران با تکيه بيشتر بر متن تا عکس می تواند ترجمه های امامی را برای گروههای وسيعتری دستياب کند. بخصوص که او در سالهای اخ&= #1610;ر به مرجعی در زمينه ترجمه تبديل شده بود و بحث های بسياری را در ترجمه متون ا&= #1583;بی از طريق مجله وزين مترجم هدايت و مديريت می کرد.

شر= 575;ب نیشابور ( The Wine of Nishapur= ) ي= 5; به قول کريم ا= مامی – در کتاب از پست و بلند ترجمه- "خیّام ِ نفی&#= 1587; ِ پهن‌پیکر ِ چاپ پاریس"، کاری است از انتشارات سوفل ( Souffles) ک = 7; در 120 صفحه (بدو= 606; صفحه شمار) قطع رحلی مربع در نوامبر 1988 منتشر شده است.

از:

http://www.bbc.co.uk/pe= rsian/arts/story/2005/07 050720= _mj-wine-of-nishapur.shtml