شجریان: سی سال است در شهر خودم کنسرت نداده = 575;م ‏

ž= 8;جریان: سی سال است در شهر خودم کنسرت نداده ام

گفت وگو از: مجید میرمنتهایی<= /span>
پژوهشگر موسیقی ایرانی


کنسرت محمد رضا شجریان با گروه آوا در تورنتو=

سرانجام تور کانادا و آمریکای گروه آوا با حضور محمدرضا شجر&#= 1740;ان استاد آواز ایرانی در شهر تورتنو برگزار شد. در این گروه مجید درخشانی (تار)= ، محمد فیروزی (بربط) حسین بهروزی‌نیا (عود)، سعید فرجپوری(کما&#= 1606;چه)،حسن رضایی نیا(دف&= #1548;دایره) وهمایون شجریان(تنبک و آواز) شجریا= ن را همراهی می&= #8204;کردند.

در این برنامه‌&#= 1607;ا، گروه آوا در دو بخش ماهور و شور، چهار تصنیف از محمدرضا شجریان و چند قطعه از ساخته‌های فرجپوری و درخشانی را با آواز استاد و پسرش اجرا می‌کرد&#= 1606;د.

اجر= ;ای شهر واشنگتن گروه آوا در مرکز هنری دانشگاه جرج میسون و نیز کنسرت دیگر محمدرضا شجریان در اواخر خرداد و اوایل تیر ماه امسال با گروه جوان «ش&= #1607;ناز» در تالار وزارت کشور بهانه‌ای به دست داد تا با محمد رضا شجریان درباره‌ی اج&#= 1585;اهای گروه آوا، مشکلات و مدیریت اجرای موسیق&#= 1740; در داخل و خارج ایران، شرایط موسیق&#= 1740; ایرانی در حال حاضر، و نیز برنامه‌&#= 1607;ای آینده او به گفت‌وگو بنشینیم که آن را در زیر می‌خوانید.

3D"" ببینید: آلبوم عکس از کنسرت

آق= 575;ی شجریان در ابتدا از گروه آوا و برنامه‌های آن در ایران، = اروپا، کانادا، و آمریکا بگویید و اینکه این گر&= #1608;ه چه تفاوتی با گروهی دیگری که مرکب از شما و آقایان علیزاده و کلهر بود دارد؟

گرو= ;ه آوا فرق چندانی به لحاظ اجرایی با آن گروه سابق نمی‌کن&#= 1583;. تنها به دلیل آنکه کارها یکنواخت نشود، تنوع د&= #1575;شته باشه و سلیقه&= #8204;های مختلف در موس&= #1740;قی مطرح شود هر از چند سالی ما خودمان همدیگر را عوض می‌کنیم. یعنی با گروه&= #8204;های دیگر یا خواننده‌ها و نوازنده‌ه&#= 1575;ی دیگر کار را دنبال می‌کن&#= 1740;م که سلیقه‌ها&#= 1740; جدید در موسی&= #1602;ی مطرح شود. این امکان هست که بعد از چند سا= ل دیگر دوباره با هم جمع شویم و کار بکنیم.

این تور سال گذشته از اروپا شروع شد و بعد به ای= ;ران رفتیم و سپس ک= انادا و آمریکا آمدیم. خوشحالیم که شنوندگان این برنامه راضی و خوشحا&= #1604; بوده‌اند. سع&= #1740; ما بر این بوده است که علیرغم مشکلاتم موج&#= 1608;د، بهترین اجراها را داشته باشیم که مردم راضی باشند و ما هم خوشحال از رضایت مردم.

اعض= ;ای این گروه را می‌شناسید و قطعات آوازی بیشتر از ساخته‌های خ&#= 1608;دم است و چندتا هم از آقایان درخشانی و فرجپوری است. = یکی از آنها در قدیم اجرا شد&= #1607; است ولی بقیه تازه است و برای نخستین بار اجرا می‌&= #1588;ود. این قطعات بر روی اشعار حا&= #1601;ظ، سعدی و مولاناست.

با توجه به تجربه‌‌ی شما، اجرای این گروه چه تفاوتی با اجرای گروه‌&#= 1607;ای دیگری دارد که شما در سال= ‌های گذشته به همراه آنها برنامه‌های خود را اجرا م= ی‌کردید؟

ما هر بار که به صحنه می‌آیی&#= 1605;، آهنگ‌هایما= 606; با دفعات قبل متفاوت است. یک وقتی است که آقای حسین علیزاده آهنگ می‌ساز&#= 1583;، موقعی آقای پرویز مشکاتیان یا &= #1570;قای سعید فرجپوری یا مجید درخشانی یا خود من. به هر حال، این آهنگ‌ها با هم به طور طبی= عی از نظر نوع حس آن فرق دارند ولی از نظر نوع موسیقی، تفاوت چندانی ندارد. همه بر اساس موسیقی «نژاده» ایرانی و سازهای آن اس&= #1578; که هر باری بر اساس حال و هوای خودمان یا جامعه‌ام&#= 1575;ن یک آهنگی ساخته و اجرا می‌شود.

اش= 575;ره کردید به ساخت قطعات جدیدی که به تازگی ساخته&#= 8204;اید. آیا می‌توان گفت که این قطعات حال و هوای دورنی شما و یا بازتاب‌دهن= 583;ه‌ تحولات اجتماعی در این سال‌های اخیر بوده است؟

در این برنامه بیشتر از ساخته‌های قدیمی استفاده شد، ساخته‌های ک&#= 1607; تکمیل نبودند ولی در این برنامه به صورت تکمیل شده اجرا ‌شد&= #1606;د. چراکه، من خود کاری را می‌سازم ولی برای مدتی آن را رها می‌کن&= #1605; و ممکن چند سال دیگر مراجعه کنم و = می‌بینم که الان قابل اجراست و تنظیم و جفت ‌= وجورش می‌کنم، ممکن است که نت آن را بنوی= سیم و یک نوازنده هم آن را برای اجرای گروه تنظیم ‌کند. برخی از قطعات این اج&= #1585;اها یکی دوتاش در همین یکی دوسال اخیر ساخته شده و بقیه هم شاید مربوط به ده پانزده سال قبل باشند.

آی= 575; پس شنیدن آن‌&= #1607;ا شنونده می‌ت&#= 1608;اند تشخیص دهد که کدام جدیدتر است و بازتاب دهنده‌ی حس و حال سال‌های اخیر شماست؟

برا= ;ی مثال شاید همین آهنگ «در فراق» که بر روی یکی از غزلیات سعدی است این نکته را تداعی کند:=
بسم از هوا گرفتن که پری نماند و بالی / به کجا روم ز دستت که نمی‌&= #1583;هی مجالی
نه ره گریز دارم نه طریق آشنایی / چه غم او فتاده‌ای را که تواند احتیالی
این آهنگ را در همین یکی دوساله اخیر ساخته‌ام که &= #1605;ی‌تواند تا حدودی حس و حالم را نشان دهد.

به نظر می‌رسد شما در ابتدا شعری را می‌ی&= #1575;بید و بعد بر اساس= آن آهنگی را می‌&= #1587;ازید. آیا این موضوع درست است؟

بله= ;، شعر و محتویات آن در کار و نگاه من از درجه‌ی اول اهمیت بر&= #1582;وردارست. یعنی می‌بین&#= 1740;م که شعر می‌خو&= #1575;هد چه بگوید، و یا در چه زمانی ما داریم این شع&= #1585; را ارایه می‌&= #1705;نیم. البته شعر برای آواز برای خود جنبه‌های خاصی دارد و شعر برای تصنیف ویژگی&#= 8204;های دیگری را داراست که باید در موقع اجرای کار به تمام این نکات توجه کرد تا کار خوب از کار در= ‌آید.

بیش= ;ترین هدف من آن است که مردم شعر را بهتر درک کنند. حتی در ت= ;صنیف‌هایی که من می‌ساز&= #1605; و اجرا می‌کن&= #1605; سعی بر آنست تا تمام مفاهیم شعری به روشنی گوی&= #1575; باشد و لمس شود. و گاهی حتی من مجبور هستم تا ملودی آهنگی را که در سرم هست تغییر دهم تا مفهوم شعر را بهتر ارایه دهم. ول= ی بقیه کمتر این کار را انجام می‌ده&#= 1606;د یعنی شعر را فدای آهنگ می&= #8204;کنند.

پس شما در موسیقی به اصالت شعر باور دارید؟

بله= ;، من به اصالت شعر بیشتر معتقدم و همیشه آهنگ را فدای شعر م= ی‌کنم. همانطور که گفتم، وقتی من شعری را پیدا کردم، آهنگ متناسب با آن را می‌س= ازم و به دنبال ارایه مفاهیم آن شعر هستم. یعنی حتی اگر شاعر هم زنده باشد و گوش بکند، بگوید که همین است و شعرم خراب نشده است و منظورم همین بوده است.

شم= 575; چه تفاوتی بین مخاطبان کنسرت‌های خود در داخل و خارج ایران حس می‌کنید. به هر حال چنین به نظر می‌رسد که شناخت مخاطبان داخلی از موسیقی شما بهتر از خارج&= #8204;نشین‌هاست. آیا اساسا وجود چنین تفاوتی واقعیت دارد؟

بله= ;، فرق کوچکی وجود دارد. ولی نکته پراهمیت در میان تفاوت حال و هوای شنوندگان من در ایران و در خارج از کشور است.

شعر و محتویات آن در کار و نگا = 7; من از درجه‌ی اول اهمیت بر= ;خوردارست. یعنی می‌بین= یم که شعر می‌خو= ;اهد چه بگوید، و یا در چه زمانی ما داریم این شعر را ارایه می‌کنیم
<= /b>

چه تفاوتی دارد&#= 1567;

کسا= ;نی که در ایران زندگی می‌کن&#= 1606;د، در آن شرایط خاص و با آن ست= ;م‌های که در جامعه اغلب به مردم ما روا می‌شو&= #1583; سروکار دارند و این مردم غالبا با درد و رنج متاثر از این ستم‌ها به کنسرت‌های من می‌آیند. اما در خارج از ایران درست است که مردم تاحدودی با این دردها آشنا هستند ولی زیر این فشار مستقیم نیستند. البت&= #1607; آنها هم درد دیگری شاید داشته باشند که آن هم دوری از وطن است که آنها را آزار می‌دهد. فرق تنها از این حیث وجود دارد وگرنه همه موسیقی ایرانی را دوست دارند و آن را خوب حس می‌کنند.

هرچ= ;ند، همه شنونده‌&#= 1607;ای ما از نظر درک هنری یکدست نیستند، تعداد کمی هستند که اصلا نمی‌دا&#= 1606;ند که کجا ‌آمده&= #8204;اند؛ فقط شنیده‌ا&#= 1606;د که مثلا فلان گروه آمده است و می‌آین&= #1583; تا ببیند که چه خبر است. همین گروه از شنونده‌ها هستند که گاهی در بعضی از اجراها یک «بشکنی» هم می‌زنند، چون نمی‌دان&#= 1606;د که در چه برنامه‌ای آ&#= 1605;ده‌اند. البته بعد از مدتی که این گونه افراد به کنسرت ما می‌آیند، متوجه می‌شو&#= 1606;د که این برنامه خیلی جدی‌تر از این است که فکرش را می‌ک&= #1585;دند. برنامه‌ای است که باید ب= ا آن فکر کند. این مشکلی است که ما با مخاطب خارج از ایران داریم.

در داخل ما با این موضوع روبرو نیستیم. نمی‌&= #1582;واهم بگوییم که آن&= #1607;ا آگاه‌ترند بلکه در ایران این گونه فضاها وجود ندارد که به خودشان اجازه بشکن ز&= #1583;ن بدهند. آگاهی کسانی که آگاه‌ترند این افراد سرزنش می‌کن&#= 1606;د و یا به سکوت دعوت می‌کنن&#= 1583;. افراد متوجه می‌شوند که این کار جدی و کلاسیک است و باید با آن فکر بکنند. چو= ن موسیقی ما موسیقی فکر کردن و اندیشیدن اس&#= 1578;. چرا که این موسیقی است که انسان را ب= ه گونه‌ای به فرازستان و بالاها می‌ب&#= 1585;د که هیچ پدیده&= #8204;ی دیگری نمی‌ت&#= 1608;انند این کار را بکند.

ای= 606; تفاوت و اختلاف در شنونده‌ی داخل و خارج از ایران تا چه اندازه در کار شما در روی صحنه اثر می‌گذارد؟

به حال در اجرای زنده دو طرف در مقابل هم قرار دارند: یعنی شنوندگان و گروه اجرا.
این موضوع بسیار پراهمیت است. اساسا کیفیت اجرای کار ما = بستگی به کیفیت مخاطبی است که در سالن اجرا حضور دارد. به خصوص در ردیف‌های اول سالن که معمولا ما آن&= #1607;ا را می‌بینیم&#= 1548; گاهی اتفاق می‌افتد که موج خوبی می‌&= #1570;یید یا موج خوبی دریافت نمی‌&#= 1705;نیم. در حالی که ما هیچ وقت به شخص خاصی نگاه نمی‌کن&#= 1740;م ولی موجی که ما از آنها می= ‌گیریم چه مثبت چه منفی در کار ما تاثیر‌گذ&#= 1575;ر است. در واقع ما به عنوان هنرمند این تابش و بازتاب میان شنونده و اجرا کننده موسیقی را زود متوجه و د= رک می‌کنیم.

به طوری که وقتی ما برای استراحت به پشت صحنه می‌&= #1585;ویم با هم می‌گوی&= #1740;م که چرا شنونده‌های ما امشب این‌&= #1580;وری هستند و کار ما اصلا خوب نیست؟ یعنی ه&= #1605;ه ما به یک درک مشترک از این موج می‌رسیم. گاهی هم بعضی از شنونده‌ه&#= 1575; حضور و وجودش&= #1575;ن همه چیز را عوض می‌کند و چنان موج مثبتی دارند که ما را با خود به اوج می= ‌برد. ولی برخی شب‌&= #1607;ا هم هرکاری می&= #8204;کنیم پرواز امکان&#= 8204;پذیر نیست. در حالی که ما همان آدم‌های شب‌&#= 1607;ای دیگر هستیم و شرایط ما فرقی نکرده است. تفاوت تنها همان تابش و بازتا&= #1576; بین ما و شنونده است که اجرای یک شب را خوب می‌= کند و یا یک شب را نه چندان خوب. این ارتباط معنوی است که بین ما و مخاطب وجود دارد.

ای= 606; پس ارتباطی به داخل و خارج از ایران هم ندا&= #1585;د.

نه اصلا ارتباطی ندارد و می‌ت&= #1608;اند در جایی اتفاق بیافند. ما اج= راهایی در خارج داشته‌ایم که تحت تاثیر همین امواج ما در حال اجرا پرواز کردیم و این تابش و بازتاب تنها به نوع ارتباط ما و شنونده ما بستگی دارد.

تد= 575;رک یک کنسرت به هرحال از حیث مدیریتی آن در داخل و خارج دارای تفاوت‌ها و مشکلاتی است. وجود این تفاوت‌ها و یا مشکلات خاص تا چه اندازه در کا&= #1585; شما تاثیر‌گ&#= 1584;است؟

بله= ;، تدارک یک کنسرت در داخل و خارج مشکلات خاص خود را دارد. ما در ایران مشکلات زیادی تا رسیدن به شب اجرای کنسرت داریم که در نوع خود خاص هستند. ولی در ایران وقتی به این مرحله رسیدیم، سکوت و نظمی بر شنونده‌ه&#= 1575; حاکم است و مع= مولا، به خوبی به پایان می‌رس&#= 1583;.
در خارج از ایران ما خیلی مستقیما درگیر تدارک &= #1705;ار نیستیم ولی مشکلات دیگری وجود دارد. در خارج نظمی بیشتری حاکم است، مسئولیت ما ک&= #1605;تر است و در نتیجه اگر مشکلی هم باشد آنها به من به عنوان خواننده منتقل نمی‌ش&#= 1608;د. در صورتی که، در ایران با این که من مدیر برنامه دارم ولی در نهایت تمام این مشکلات ب&= #1607; من ارجاع می‌&= #1588;ود و باید در تمام مراحل دخالت کنم تا برنامه به خوبی اجرا شود و به همین دلیل مسئولیت‌ها= 740; زیادی بر دوش من است، که به هرحال در کار و احوالات من = تاثیر می‌گذارد. بنابراین، م&#= 1606; شب‌های سختی را پشت سر می‌= گذارم تا به شب کنسرت برسم.

من در شه= 85; خود مشهد برای 30 سال اس= 578; که نتوانسته= ‌ام کنسرت بدهم. §= 0;ون جوی بر این شهر حاکم است که گروهی که مخالف موسیقی هستند نمی‌گ= ذارند کنسرتی برگزار شود.
<= /b>

=

اما در خارج مشکلات ما از نوع دیگری است. گاهی ما با شایعات و ح= رف‌های عجیب غریبی روبرو هستیم که وقتی می‌ش&= #1606;وم تعجب می‌کنم که این حرف‌ه&= #1575; چطور گفته می&= #8204;شود. یا در برخی جاها برخی اشخاص یا گروه‌ها می‌&#= 1582;واهند از حضور ما به نفع منافع خود یا گروه خاصی استفاده کنند تا خودش&= #1575;ن را مطرح کنند. اینها گاهی فضایی را می‌&= #1587;ازند که وقتی ما می= ‌رسیم تازه متوجه می‌شویم که از همه چیز بی= ‌خبریم.

آق= 575;ی شجریان همانطور که می‌دانید در داخل ایران علاقمندان م&#= 1608;سیقی از شما انتظار دارند که بیشتر کنسرت بدهید و گاهی از شما انتقاد می‌ش&#= 1608;د که کنسرت‌ها&#= 1740; شما در خارج بیشتر از داخل ایران است. چرا این گونه است؟

ببی= ;نید، ما در ایران با مسایل زیادی روبرو هستیم، برای مثال، اگر بخواهیم کنسرت‌های بیشتری را داشته باشیم تنها باید اجرا در شهر تهران را در د= رنظر بگیریم، چرا که در شهرستان‌ها مشکلات زیادی هست در آنجا بیشتر امام جمعه‌ه&#= 1575; که سخت مخالف موسیقی هستند، تعیین‌کنند= 607; هستند و با طرح حرف‌های برای کار ما مشکل ایجاد می‌کنند.

الب= ;ته گاهی من به این حرف‌ها واکنش نشان می‌دهم و ممکن است مشک&= #1604;ات تا حدودی حل شود. ما تقریبا فقط در اصفهان کنسرت داشتیم و چند سال پیش در شی= راز. در سایر شهرستان‌ها ما با مشکل مواجه هستیم. چون فضا در شهرستان‌ها پیوسته در حال تغییر است یعنی با تغییر یک شهردار، است&#= 1575;ندار، و یا امام جمعه همه سیاست‌ها تغ&#= 1740;یر می‌کند. در چنین جوی نمی&= #8204;تواند کنسرت داد. ما با مشکلاتی از این قبیل ر= وبرو هستیم وگرنه من ترجیح می‌&= #1583;هم در داخل ایران برنامه‌های خود را اجرا کنم و مشکلات = دوری از وطن و این سختی را دیگر نخواهم داشت. ولی مدیران دولتی و کسانی که در راس امور هستند مانع تراشی می‌کن&#= 1606;د. برای مثال، من در شهر خود مشهد برای 30 سال است که نت= وانسته‌ام کنسرت بدهم. چون جوی بر این شهر حاکم است که گروهی که مخالف موسیقی هستن&#= 1583; نمی‌گذارند کنسرتی برگزار شود.

در خبرها بود که شما بزودی در تهران با گروه جدیدی به نام «شهناز» برا&#= 1740; چند شب کنسرت خواهید داشت. در باره‌ی برنامه و ترکیب این گروه توضیحی &= #1583;ارید؟

بله= ;، این برنامه در روزهای 29 و 30 خرداد، 1، 2، 6، 8 و 9 تیرماه امسال در تالار اجتماعات وزارت کشور خ&= #1608;اهد بود. البته ترکیب این گروه بیشتر ا&= #1586; نوازنده‌ها= 740; جوانان خواهد بود و با تعداد بیشتری و قطع&= #1575;ت که بیشتر از ساخته‌های خ&#= 1608;د من است و چند کار از آقای مجید درخشانی و نی&= #1586; اشعار متفاوتی. به دلیل علاقه من به استاد جلیل شهناز، نوازنده‌ی تار و موسیقی&= #8204;دان پرسابقه‌ی ما، نام این گروه را «شهن&= #1575;ز» گذاشته‌ایم. البته این گروه را ما در سال‌های آخر فعالیت با رادیو تشکیل &= #1583;اده بودیم که خود آقای شهناز هم جرو این گروه بودند و افراد دیگری چون استاد به&= #1575;ری، موسوی، افتتاح هم به همراه خود من در آن فعالیت می‌کردند. من دوست داشتم تا این گروه ر= ا دوباره و این بار با نوازندگان جوان احیا کن&= #1605;.

از:

http://www.bbc.co.uk/persian= /arts/story/2008/06/080613_ge-shajarian-interview.shtml