دوستان، یاران و خوانندگان گرامی، خواهشمندیم هنر و ادبیات پرس لیت را به دیگران نیز معرفی کنید
    سه شنبه ۳ ارديبهشت ۱۳۹۲ - ۲۳ آپريل ۲۰۱۳
تماس سردبیر: gilavaei@gmail.com   نویساد و ارسال مطلب: perslit@gmail.com بایگانی پیوندکده بیانیه ها و برنامه ها سیاسی کتابخانه ادبیات بومی هنر داستان شعر

عبدالعلی وزیری٬ یار وفادار کلنل

محمود خوشنام

پژوهشگر موسیقی

دوشنبه 26 مه 2014 - 05 خرداد 1393

عبدالعلی وزیری در چهارم خرداد ماه سال ۱۳۶۸ در تهران درگذشت

دگرگونی در اجرای موسیقی سنتی که بخش مهمی از جریان نوسازی و نوآوری را در جامعه موسیقی ایران نمایندگی می‌کند٬ کار یکی دو نفر نبوده است. ولی هنرمندان جوان‌تر به پیروی از ذات نوجویانه جوانی در پیشبرد این جریان سهم بیشتری داشته‌اند.

اینان عمدتا در مدرسه موسیقی وزیری (از ۱۳۰۲ به بعد) در انجمن موسیقی ملی (از ۱۳۲۳ به بعد) با هدایت علینقی وزیری و روح الله خالقی فعال بودند و طرح‌های اولیه نوآوری را در آن مدرسه و این انجمن پی گرفتند و الگویی شدند برای دیگر هنرمندان.

کار بنیادی مدرسه وزیری تربیت خواننده و نوازنده توانا برای اجرای آفریده‌های نو٬ عمدتا آثار علینقی وزیری بود. طی سه چهار سال کوشش‌ها به ثمر رسید و مدرسه و انجمن دارای گروه های اجرایی شدند. کمبودی اگر بود٬ در مورد خواننده بود. خواننده‌ای که به شیوه‌های قاجاری عادت نکرده باشد و بتواند آفریده‌های نوآورانه را درست و دقیق بخواند.

علینقی وزیری در یکی از خطابه‌های خود شیوه آوازخوانی قاجاری را که از مشروطیت به بعد رواج یافته بود تشریح کرده است. در لابلای تعداد بی‌شماری "دِلِی دِلِی و امان امان" خواننده شعری را جویده جویده و تکه پاره شده با صدای تودماغی می خواند.

بعد هم تعدادی هوار هوار و فریاد و فغان به شعر اضافه می‌شود و وزیری این شیوه ها را سازگار با کار آهنگسازی خود نمی‌دید. در زمان او خوانندگان برجسته سنتی نیز حضور داشتند مثل قمرالملوک وزیری و حسین طاهرزاده که از نظر بلاغت صدا کم‌نظیر بودند ولی خواندن آن ها نیز از شیوه‌های رایج تاثیر پذیرفته بود و به کار اجرای آثار وزیری نمی‌آمد.

به همین دلیل او در آغاز از صدای خود مایه گذاشت و همزمان در جستجوی خوانندگلن سازگار از پسر عموی خود عبدالعلی که به فراگیر تار پرداخته بود و صدای خوشی نیز داشت٬ خواست که در کلاس آواز صدای خود را نیز پرورش دهد.

عبدالعلی که درسش را به پایان رسانید به توصیه پسر عمو تار را رها کرد و همه زمان و توان خود را در اجرای آفریده‌های او به کار گرفت. چندی بعد که حسین سنجری تارنواز و پدر حشمت سنجری رهبر بعدی ارکستر سنفونیک تهران٬ روح‌انگیز را کشف کرد٬ خیال کلنل از بابت خواننده زن و مردِ مدرسه راحت شد.

حضور عبدالعلی وزیری به ویژه از نظر آن‌که در جریان تکاملی موسیقی سنتی و پالوده کردن آن از اضافات و تعلیقات بیهوده٬ سخت مغتنم بوده است. کلنل در پرداختن به شیوه‌ای سازگار با اجرای آواز سنتی بهره گرفته است.

کار بنیادی مدرسه وزیری تربیت خواننده و نوازنده توانا برای اجرای آفریده‌های نو٬ عمدتا آثار علینقی وزیری بود

با صدای عبدالعلی چند ترانه فاخر نیز به یادگار مانده است: خریدار تو با شعر سعدی و دلتنگ و نیمه شب با شعر حافظ و هر سه در پیوند با موسیقی کلنل از بازمانده های شنیدنی اوست.

نخستین برنامه گلهای جاویدان در رادیو ایران در نوروز سال ۱۳۳۵ با صدای او به ضبط درآمده است٬ یعنی او نخستین خواننده مرد برنامه گلها بوده است.

در مدرسه وزیری در سال‌های اول خود علینقی خان این کار را انجام می‌داد. او در سفر آموزشی به اروپا (پاریس و برلین) علاوه بر آهنگسازی٬ آواز خوانی را نیز فراگرفته بود. صدایی متمایل به باریتون داشت و با همان دو دانگ صدا آهنگ‌های خود را می خواند. هرچند که ایرج میرزای معروف که دوست وزیری بود از زبان الهه عشق٬ آواز خوانی او را نقد کرده و از جمله گفته است:

"من کلنل را کلنل کرده ام/ در وسط معرکه ول کرده ام

دقت کامل شده در ساز او/ بی‌خبرم لیک ز آواز او"

در همان حال پسر عموی خود عبدالعلی وزیری را که نواختن تار را فرا می گرفت و صدای گرم و شیرینی نیز داشت٬ ترغیب به خواندن می کرد.

عبدالعلی وزیری که این روزها ۲۵ سال از درگذشت او می گذرد در سال ۱۲۹۰ به دنیا آمد و از خردسالی با پسر عموی خود که قصد نوسازی موسیقی ایران را داشت همراه شد. در مدرسه او درس خواند٬ با ارکستر او آوازخواند و در هنرستان موسیقی تهران به هنگام سرپرستی پسر عمو به کار خواندن٬ نواختن و آموختن پرداخت. او را باید وفادارترین یار کلنل به شمار آورد. جالب است که هنگام برکنار شدن وزیری از ریاست هنرستان عالی موسیقی٬ او نیز کناره گرفت و با بازگشت کلنل٬ او نیز بازگشت.

عبدالعلی وزیری کاشف و معرف دو صدای برجسته دیگر نیز هست. از یک سو پای غلامحسین بنان را که با او دوستی داشت به انجمن و هنرستان و رادیو باز کرد و او را از کار در اداره کل غله و نان٬ بازداشت و در جایگاهی درخور نشانید.

عبدالعلی از سوی دیگر مدرس اولیه واصلی خواننده معروف بعدی دلکش بوده است.

روح‌الله خالقی که سال‌های دراز در مدرسه و انجمن و هنرستان با عبدالعلی وزیری همکاری داشته٬ افسوس می‌خورد که او قدر صدای خود را ندانسته و آن گونه که باید از آن نگاهداری نکرده است. اشاره خالقی ظاهرا به اعتیادی است که خواننده پرقریحه را از پیشرفت بیشتر بازداشته و شاید به همین دلیل هم هست که چهره او در سایه چهره های درشت‌تر رنگ باخته است.

عبدالعلی وزیری در چهارم خرداد ماه سال ۱۳۶۸ در تهران درگذشت.

http://www.bbc.co.uk/persian/arts/2014/05/140526_l51_music_abdolali_vaziri.shtml

به صفحه خود در فیس بوک پیوند دهید:Share  

بازگشت به صفحه نخست