جهودکشان، اثری ناشناخته از ادبيات مشروطه

ž= 0;هودکشان، اثری ناشناخته از ادبيات مشروطه

علی امي&= #1606;ی نجفی

نهضت مشروطيت، که اين روزها 99 سال از آن می گذرد، بازنگری همه جانبه ای بود در شيوه زندگ&= #1740; ايرانيان. مشروطه خواهان نه تنها در حوزه سياست، بلکه در عرصه انديشه و فرهنگ نيز به دنبال تحول و دگرگونی بودند.

در برخی از آثار پيشروان روشنگری مانند ميرزا ملکم خان، ميرزا فتحعل&#= 1740; آخوندزاده و عبد الرحيم طالبوف تبريزی نه تنها رکود و عقب ماندگی جامعه، بلکه افکار و باورهای کهنه نيز مورد انتقاد جدی قرار گرفته اند. نويسندگان و سخنورانی مانند ميرزا علی اکبر صابر (به ترک= 740;)، سيد اشرف الدين حسينی (نسيم شمال) و &#= 1593;لی اکبر دهخدا تعصبات و سنت های جاهلانه را مايه طنز و طعن ساخته، مردم را در بر= ابر فتنه انگيزی کهنه پرستان به هشياری و خردمندی فرا خوانده اند.

روی جلد کتاب "جهودکشان"

در تمام اين آثار اما، ايراد فشار بر دگرانديش&#= 1575;ن، به ويژه آزار پيروان اديان و مذاهب ديگر، جای زيادی ندارد. در آن روزگار تعصبات مذهب&#= 1740; در ميان لايه های جامعه چنان نفوذی داشت، که حتی منتقدان جسور نيز در دفاع از حقوق اوليه پيروان اديان ديگر، جانب احتياط را حفظ می کردند.

داس= ;تان "جهودکشان" که به تازگی در سوئد انتشار يافته است، از اين نظر اثری يگانه و بی مانند است، زيرا آشکارا رسم پيگرد و آزار پيروان مذاهب ديگر را نکوهش می کند.

نقد تعصبات مذهب&#= 1740;

مضم= ;ون اصلی کتاب انتقاد از تعقيب و کشتار کليميان است که دستکم تا دوران مشروطه رواج داشته و هرازگاهی به تحريک ملايان متعصب به صورت حملات غافلگيرانه انجام می گرفته است.

در آن روزگار ايرانيان پيرو آيين يهود که غالب&= #1575; حقوق مدنی آنها ناديده گرفته می شد، از جان خود نيز بيم داشت&= #1606;د، زيرا به گفته نويسنده کتاب: "مسلمانان ا= 610;ران برحسب قانون معمولی و رسومات قديم سالی يک دفعه برای رفع زياد شدن اين جماعت ملعون و تحصيل مقداری از دولت و ثروت آنها، جهودکشان را فراهم می آوردند..." (۲۰۲)

اين اثر که برای نخستين بار به چاپ رسيده است، به ظن قو= ی در حوالی جنبش مشروطه، يا نخستين سالهای پس از آن، به نگارش در آمده است. نويسنده اين کتاب به دلايل قابل فهم، تا امروز ناشناس ماند&#= 1607; است.

کتا= ;ب در قالب رمان به نگارش در آمده و در ۱۶ فصل تنظيم شده است.

در آن روزگار ايرانيان پيرو آيين يهود که غالب= ;ا حقوق مدنی آنها ناديده گرفته می شد، از جان خود نيز بيم داشتند...
<= /b>

=

ماج= ;راهای اين رمان در دوران محمد شاه قاجار م= 40; گذرد، يعنی پنجاه سالی قبل از زمان نگارش کتاب. شايد نويسنده در اصل از شرايط روزگار خود سخن می گويد، اما برای در امان ماندن از گزند زمانه، داستان را به حدود پنجاه سال قبل نسبت داده است.

خط اصلی داستان، رابطه دختر و پسری جوان از ساکنان محله يهوديان تهران است به نام ايستر و صادوق. آنها با هم نامزد هستند و قصد ا= زدواج دارند.

دخت= ;ر که بسيار زيباست در مرکز توجه دو ملای بدنهاد قرار می گيرد. از سويی امام جمعه تهران عزم کرده است که از او کام بگيرد، از سو&= #1740; ديگر سيد ملايی، با سوء استفاده از بی پناهی دختر، او را به عقد خود در آورده است!

رقا= ;بت امام و سيد بر سر تصاحب دختر بالا می گيرد و پای درباريان را نيز به ميان م= ی کشد، و اين بهانه ايست برای رسوا کردن تباهی و فسادی که سراسر دربار را فرا گرفته است.

اما= ;م جمعه دختر يهودی را تهديد می کند که اگر به "اميال شهوا= 606;ی" او تن ندهد، مردم را به "جهودکشان" تحريک خواهد کرد.

دخت= ;ر بر سر دوراهی دشواری قرار می گيرد: يا بايد عشق خود را زير پا بگذارد و به ميل امام جمعه تن دهد و يا شاهد نابودی قوم خود باشد. اين مضمون در بسياری از اساطير و افسانه های قديمی قوم يهود تکرار شده است، که ب= ی شک نويسنده با آنها آشنايی داشته است.

است= ;ر تصميم می گيرد که با نثار کردن جان خود، از نقشه های بدخواهان جلوگيری کند.<= o:p>

نام= ;زد دختر در جريان "جهودکشان" به قتل می رسد، و استر در وفاداری به او، خود را= می کشد تا به معشوق بپيوندد: "خنجر خون آلود را به سينه خود فرو کرده و پهلوی صادوق به زمين افتاد و لازمه وفا را به جا آورد." (۳۴۴)

از ديدگاه نقد تا روايت داستان<= o:p>

جه= 608;دکشان به عنوان اثری روايی از انسجام کافی برخوردار نيست؛ در پرداخت وقايع داستان و ايج&= #1575;د رابطه درونی ميان آنها ضعيف است.

از شانزده فصل کتاب، تنها فصل های دوم، سوم، دهم، دوازدهم، چهاردهم و شانزدهم با مضمون اصلی داستان، يعن&#= 1740; سرگذشت دختر يهودی پيوند ارگانيک دارند. فصل ها= ی ديگر تنها ارتباطی دور و غيرمستقيم با خط محوری داستان دارند و در نتيجه برای خواننده جذابيت و کشش کافی ندارند. =

فصل های چهارم، ششم و هشتم به درباريان و شاهزادگان ق&#= 1575;جار، نادانی و تن پروری و فساد بی کران آنها می پردازند. در فصل نهم نفوذ فراوان و دخالت های ب= ی اندازه دولتهای استعماری روس و انگليس در دربار قاجار تشريح شده است.

فصل يازدهم به رو&= #1575;بط ناسالم و ظالمانه در حرمسرای شاه پرداخته است. فصل سيزدهم يکسره به دوران قحطی و گرانی، کمبود نان و آذوقه در تهران اختصاص دارد. در فصل پانزدهم فشار و ازار نسبت به يک اقليت مذهبی ديگر، يعنی بابيان، در مرکز توجه قرار گرفته است.

در اين فصلها زندگی نابسامان و نکبت بار عامه مردم طی صحنه هايی دلخراش و غم انگيز توصيف شده است، اما از آنجا که اين وقايع به شکلی مجرد و خام روايت شده و در بستر داستان جاری نشده اند، لاجرم خواننده را جذب نمی کنند.=

نوي= ;سنده که از حاشيه رفتن های غيرضروری خود آگاه است، نگران است که مبادا خواننده سير وقايع داستان را از دست بدهد: "از مطالعه کنندگان محترم مستدعيم که اين مطالب را تا به اينجا به اذهان سرشار خود سپرده و به هم= ين حالت گذارده، برا&#= 1740; تحقيق و تفصيل دختر جهود و ياسمن با ما همراهی نمايند." (۲۳۲)

زب= 575;ن داستان<= o:p>

زندگی نابسامان و نکبت بار مردم طی صحنه هايی دلخراش و غم انگيز توصيف شده است، اما از آنجا که اين وقايع به شکل= ;ی مجرد و خام روايت شده و در بستر داستان جاری نشده اند، لاجرم خواننده را جذب نمی کنند= ;.
<= /b>

=

در زمانی حدودا مقارن نگارش اين کتاب، نثر روايی در ادبيات داستانی ايران گام بزرگی به پيش برداشته بود. آثار ارزنده ای مانند سياحتنامه ابراهيم بيک (زين العابدين مر&#= 1575;غه ای)، مسالک المحسنين (از طالبوف) و به ويژه سرگذشت حاجی بابای اصفهانی (به خامه شيرين ميرزا حبيب اصفهانی) ساده نويسی را رواج داده بودند.

اين پيشرفت در "جهودکشان" نمود اندکی دارد. نثر کتاب يکدست و روان نيست. اينجا و آنجا گرته هايی از زبان گفتاری به صورت تعابير عاميانه به ميان آمده است. اما در کنار آنها ترکيبات ثقيل و عبارت پردازی های "اديبانه" ه= 05; فراوان است، که طبعا مانع&= #1740; است در راه مطالعه راحت و لذت بخش داستان.

"جه= ودکشان" به عنوان اثر&= #1740; ادبی جايگاه بالايی ندارد، اما در نگاه نقادانه و دردشناسانه به يک دوران تاريخی بی شک اثر قابل توجهی است.

مش= 582;صات کتاب:
جهودکشان
تصحيح: هارون وهومن
ناشر: کتاب ارزان، سوئد چاپ اول، ۳۴۵ صفحه

از:

http://www.bbc.co.uk/persian= /arts/story/2005/08/050809_aa_johudkoshan.shtml

<= /p>