نگاهي به ترجمه جديد سرمايه کارل مارکس ‏

= 6;گاهي به ترجمه جديد سرمايه کارل مارکس

اشکان شیرازی
روزنامه نگار


ترجمه جدید سرمایه با اصل آلمانی و ترجمه های فر= ;انسه و انگلیسی تطبیق داده شده است= ;=

در فروردی= 606; سال ۱۳۸۷= انتشارات آگه ترجمه جدیدی ازجلد نخست کتاب "سرمایه" نوشته کارل مارکس منتشر کرد. این ترجمه اثر حسن مرتضوی است و مترجم چ= نانکه در مقدمه خود بر کتاب گفته است، در انجا&= #1605; این مهم از همکاری نزدیک مترجمان دیگ&#= 1585;ی نیز، همچون کاوه بویری، در تطبیق دادن ترجمه با ویرایش‌ه&#= 1575;ی مختلف سرمایه بهره برده است.

نخس= ;تین ترجمه سرمایه به فارسی، اثر ایرج اسکندر&#= 1740;، دبیر اول وقت = حزب توده ایران بود که ابتدا به صورت پنج جزوه در فاصله خرداد <= /span>۱۳۴۵ تا آذرماه <= /span>۱۳۴۹ منتشر شد و پس از آن در سال ۱۳۵۱ به صورت مجلدی واحد نشر یافت. ترجمه جلدهای دوم و = سوم سرمایه نیز پس از آن از سوی اسکندری و انتشارات حزب توده ایران منتشر شد. ترجمه اسک= ندری در سال‌های اخیر بار دیگر توسط انتشارات فردوسی نشر ی&= #1575;فته است.

جمش= ;ید هادیان نیز ترجمه دیگری از جلد نخست سرمایه ارائه کرده ا&= #1587;ت که از سوی انتشارات نسیم (در اروپا) در سال= ۱۳۸۶ (&#= 1778;۰۰۷) منتشر شده است.

&#= 1580;لد نخست سرمایه تنها جلدی است که در زمان حیات خود مارکس منتشر شد و او علاوه بر این که تجدید نظرهایی در نسخه اصلی آلمانی اعما&#= 1604; کرد، برای ترجمه هایی که در زمان حیاتش منتشر شدند هم مقدمه نوشت و در برخی از آنها نیز ملا&= #1581;ظاتی اعمال کرد.

ترج= ;مه مرتضوی ابتدا بر اساس ترجمه انگلیسی بن فاوکس (انتشارات پن&= #1711;وئن، ۱۹²= 3;۶) انجام شده و سپس با نسخه آلمانی، و ترجمه فرانس&#= 1607; ژان پی یر لفور (۱۹۸۳) تط= ;بیق داده شده است. پس از آن بار دیگر با ترجم&= #1607; فرانسوی ژوزف روا (۱۸۷۵) که خود مارکس در آن اعمال نظر کرده، مطابقت داده &= #1588;ده است.

مرت= ;ضوی همچنین به نقل از کوین اندرسون، یکی از ویراستاران کنونی دوره آثار مارکس، شواهدی درباره اهمیت نظری م&= #1604;احظات مارکس در ترجمه ژوزف روا در ابتدا&= #1740; کتاب آورده است.

شیو= ;ه صفحه آرایی و حروفچینی کتاب این امک&= #1575;ن را ایجاد کرده که هم مت= ن خوش خوان باشد و هم اختلاف نسخه&#= 8204;های مختلف به نحوی خوانا در متن و حاشیه منعکس &= #1588;وند. توضیحات مربوط به نحوه انعکاس اختلاف نسخ در مقدمه مترجم آمده است.

سوا= ;ی تطبیق هایی که در کل کتاب با ترجمه های مختلف داده شده، بخش "سرشت بتوارگی کالا" که به تعبیری دشوارترین بخش سرمایه و تنها بخشی است که خصلت اکیدا فلسفی دارد، توسط کمال خسروی مستقیما از متن اصلی آلمانی به فارسی برگردانده شده است.

با توجه به این که مرتضوی مترجمی است که اصولا بر ترجمه آثار م&= #1575;رکسیستی متمرکز بوده است، و نیز به یمن سنت نسبت&= #1575; غنی ترجمه آثار مارکسیستی به زبان فارسی، ترجمه حاضر از حیث واژگان روان، آشنا و در کل دقیق است. از جمله به نظر می رسد دقتی هم که بن= ‌فاوکس در برگرداندن خانواده اصطلاحات مربوط به "ارزش" به کا= 585; گرفته به ترجمه فارسی نیز منتقل شده است.

با توجه به این که مرتضوی مترجمی است که اصولا بر ترجمه آثار م= ;ارکسیستی متمرکز بوده است، و نیز ب = 7; یمن سنت نسبتا غنی ترجمه آثار مارکسیستی ب= ه زبان فارسی، ترجمه حاضر از حیث واژگان روان، آشنا و در کل دقیق است.
<= /b>

با این همه موارد اندکی در معادل گذاریهای مر&#= 1578;ضوی وجود دارند که انتخابشا&#= 1606; به رغم وجود معادل های شناخته شده ج&= #1575;ی پرسش دارد. مانند "اقتصاد کشتمانی" (Plantagenwirtshaft =3D= plantation economy<= /span>) که اگرچه قابل فهم است اما معلوم نیست که چرا بر معادلی مانند "اقتصاد زراعی" یا "ا= 602;تصاد کشاورزی" ترجیح داده شده است.

در برخی موارد معدود دیگر نیز وحدت معادل گذاری در ترجمه مرتضوی از دست رفته است. نمونه بارز چنین اتفاقی در بخش مربوط به ماشین آلات و صنایع بزرگ دیده می&= #8204;شود - در این بخش لازم بوده است که معادل های مناسبی برای محل های کار مختلف در مراحل رشد صنعتی برگزیده شود (یعنی معادله&= #1575;یی به جای manufacture, factory, large scale industry). در ترجمه اسکندری به جای manufacture به سادگی "مانو= 601;اکتور" گذاشته شده است. مرتضوی اصطلاح "کارگاه" را که معادل مناسب و رسایی است برای آن برگزیده، اما این گزینش را در تمام متن رعایت نکرده است و جا به جا از "مانوفاک= 578;ور" هم استفاده کرده است.

در هر ترجمه از سرمایه، مسئله ظرافت های ادبی و تکیه و تاکیدها مسئ&#= 1604;ه ای مهم است. متن مارکس حاوی نقل قول های ادبی فراوان است که از آنها برای رساندن تاکیدهای خود استفاده کرده است. با وارسی اجمالی چنین مواردی برمی آید که مرتضو&= #1740; بنا را، اکثرا به درستی، بر ترجمه تا حد امکان دقیق آنها گذاشته و نه لزوما حف= ظ سیاق ادبیشان.

در بخش های بیشتر تاریخی متن سرمایه نیز با نقل قول های بی شماری حاوی اطلاعات و توصیف ها روبه رو هستیم که مارکس در جریان شکل دهی به استدلال های خود از آنها بهره برده اس&= #1578;. با وجود حجم فراوان این نقل قول ها مارکس کوشید&#= 1607; تا بی کمترین گزافه گویی حرف اساسی به خواننده منت&#= 1602;ل شود. چنان که این ایجاز در نوشته خودش نیز کاملا غالب است.

چنی= ;ن ایجاز و گزین گویی طبعا کار هر مترجمی را در انتقال تاکی&#= 1583;ها دشوار می کند و از طرف دیگر درست برگردا&#= 1606;دن آنها عیار کار او را بالا می برد. در یک نگاه اجمالی پیداست که مرتضوی برای برگرداندن دقیق تاکیدها زحمت زیادی ک&= #1588;یده است.

با این همه باز هم مواردی به چشم می خورد که می توان گفت جای امعا&= #1606; نظر بیشتری از سوی مترجم داشته اند. برای نمونه مارکس نقل قولی را از ویکفیلد در توصیف "پرولتاریا= 40; کشاورزی انگلستان" م= 740; آورد که در ترجمه مرتضوی (ص. ۷۲۵) چنین برگردانده شده است: "کشاورز جنو= 576; انگلستان نه آزاد است نه برده؛ او فقیر (pauvre) اž= 7;ت." مرتضوی واژه فقیر را سیاه کرده و معادل فرانسه را هم در مقابل آن آورده است. گو= یی تاکید لازمی را می خواهد به این طریق منتقل کند.

دید= ;ن جمله ویکفیلد، که در اصل به انگلیسی بود&#= 1607; است، روشنگر است (بن فاوکس، ص. ۸۳۰):
"The peasant of the South of England ... is not a freeman, nor is he a slave; he is a pauper."
پیداست که pauper چیزی بیش از ف= قیر است. او "بینوا" یا "مسکین" است. ویکفیلد می خ&= #1608;اهد بگوید که این کشاورزان دچار چنان وضع بدی هستند که دیگر با وصف آزاد یا برده نمی توان درباره آنها قضاوت کرد بل&= #1705;ه بینوایی ومسکنتشان بر این اوصاف غلبه دارد. اینجا وصف فقیر در فارسی نارسا است و همین نارسایی مترجم را برآن داشته که از تاکید، با سیاه کردن، و آورد&= #1606; معادل فرانسه در متن استفاده کند.

سوای تطبیق هایی که در کل کتا= 6; با ترجمه های مختلف داده شده، بخش "سرشت بتوارگی کالا" که به تعبیری دشوارترین بخش سرمایه و تنها بخشی است که خصلت اکیدا فلسفی دارد، توسط کمال خسروی مستقیما از م= ;تن اصلی آلمانی به فارسی برگردانده شده است.
<= /b>

از متن که بگذریم، نمایه ها از دیگر خصوصیات قاب&#= 1604; ذکر این نسخه = هستند. در انتهای کتاب سه نمایه وجود دارد: اشخاص، عمومی، و موضوعی. نمایه اشخاص و عمومی که هر دو بسیار مفص&= #1604; اند شامل توضیحاتی در مورد اسامی ذکر شده در کتاب هستند. ت= هیه کردن این نمایه ها را باید خدمت قابل توجهی به خواننده دانست. البته در هیچ کدام از این دو نمایه شماره صفحات مربوط به وقوع مداخل در متن کتاب به چشم نمی خورد.

به این ترتیب خواننده برای یافتن اسامی و موضوعات مورد نظر خود = در متن کتاب، مجبور است به نمایه سوم مراجعه کند. یکی از مشکلاتی که در تهیه نمایه هایی از این دست وجود دارد این است که معمولا امکا&#= 1606;ات نرم افزاری ناشران تکافوی استخ&#= 1585;اج نمایه با مداخل فرعی (زیر مدخل) را نمی کند. به علاوه استخراج زیر مدخلها به صورت دستی هم می تواند کار بسیار پرخطایی باش&#= 1583;.

معم= ;ولا در چنین مواردی چاره این است که نمایه اصل اثر را مرجع ق= رار دهند و آن را در فارسی بازتنظیم کنند. با مقای= سه موارد مختلف می توان حدس زد که در این اثر نیز نمایه ترجمه بن فاوکس(General Index) مرجع نمایه "موضوعی" بوده است. اما مسئله ای که پیش آمده آن است که نمایه = اشخاص و عمومی به مراتب اسامی &= #1576;یشتری نسبت به نمایه موضوعی دارند.

واژ= ;ه نامه چهار زبانه که بر حسب ترتیب الفبایی فارسی مرتب شده نیز از خصوصیات مهم کتاب است. خواننده می تواند معادل اصطلاحات فارسی به کار رفته در متن را به زبان های آلمانی، فرانسه و انگلیسی بیابد.

روی هم رفته انتشار این ترجمه پرزحمت به ویژه با امتیازات مشخصی که بر ترجمه ۴۰ سال پیش اسکندری دارد اتفاقی مهم در ترجمه آثار کلاسیک به فارسی شمر&= #1583;ه می شود. ترجمه جدید در مقایسه با ترجمه قدیمی دقیق تر است و فارسی بهتر و = روان تری هم دارد. علاوه بر این باید گفت که مهم ترین ویژگی این ترجمه همان مقابله با ویراست ها و ترجمه های مختلف سرمایه است که بخش اصلی کار این ترجمه متمرکز بر آن بوده است.

***
سرمایه، نقدی بر اقتصاد سیاسی (جلد یکم)
کارل مارکس
ترجمه: حسن مرتضوی
انتشارات آگه، تهران، <= /span>۱۳۸۷
۹۰²= 0; صفحه، ۱۵۰۰۰= تومان =

از:

http://www.bbc.co.uk/persian= /arts/story/2008/06/080601_bd-book-capital.shtml