پرویز خطیب= 40; و خاطراتش از هنرمندان ‏

¦= 2;رویز خطیبی و خاطراتش از هنرمندان

علی امینی نجفی=


خطیبی در ترانه‌سرای&= #1740; نیز دست داشت و برخی از زیباترین ترانه‌های<= span dir=3DLTR> خوانندگان معروفی مانند دلکش و مرضیه را تصن= ;یف کرده است

پرویز خطیبی از چهره‌های نامدار هنر و ادبیات معاصر ایران &= #1575;ست که اینک پانزده سال از مرگ او می‌= گذرد.

پرو= ;یز خطیبی ۲۸ اردیبهشت ۱۳۰۲ در تهران ب&= #1607; دنیا آمد. هنوز نوجوان بود که ذوق نویسندگی خود را به ویژه در عرصه طنز بروز داد. اولین شعر او در سال ۱۳۱۵ که تنها سیزده سال داشت در هفته‌نامه توفیق که مهمترین نشریه فکاهی ایران به شمار می‌رفت&#= 1548; به چاپ رسید. با تلاش و جدیتی که در نشر طنزهای تازه نشان داد، در سال = ۱۳۱۹ یک سالی سردبیر توفیق شد، درحالیکه تنها هفده سال داشت.

پس از شهریور ۱۳۲۰ با باز شدن فضای سیاسی و رونق گرفتن ز&= #1606;دگی فرهنگی در ایران، ذوق و استعداد خطیبی نیز بی&= #1588; از پیش شکوفا شد. او با توش = 8; توانی کم‌ما&#= 1606;ند در تمام عرصه&= #8204;های شعر و موسیقی و نمایش به فعالیت پرداخت.

&#= 1582;طیبی روزنامه‌نگ= 575;ری فعال بود: نشریات بهرام، علی بابا و حاجی بابا را منتشر کرد که به خاطر انتق&= #1575;دهای سیاسی بارها به توقیف افت&= #1575;دند و سرانجام برای همیشه تعطیل شدند. نشریه "حاجی بابا" که از سال ۱۳۲۸ تا کودتای <= /span>۲۸ مرداد ۱۳۳۲ با سرپرستی خطیبی منتشر می‌شد، از پرطرفدارتر= 740;ن نشریات فکاهی سیاسی زمان خود بود.=

تع= 607;د اجتماعی با طنز انتقادی

خطی= ;بی از سال ۱۳۲۰ که تئاتر رونقی بی‌سابقه پیدا کرد، با نوشتن نمایش&#= 1606;امه‌های گوناگون و سرودن طنزهایی که بیشتر درونم&#= 1575;یه سیاسی داشت با تئاترهای &= #1605;عتبر روز از جمله تماشاخانه تهران و تئاتر فرهنگ به سرپرستی عبدالحسین نوشین همکار&#= 1740; کرد. نمایشنامه‌= 607;ای بیشمار او، که بیشتر مایه هجو یا طنز سیاسی داشت، در تما&= #1588;اخانه‌های پایتخت و شهرستان‌ها به روی صحنه رفت. او یکی از پیشروان تصنیف‌های ف&#= 1705;اهی بود که به عنوان "میان پرده" در فاصله بین پرده‌های یک نمایش، توسط کمدینی زبرد&#= 1587;ت اجرا می‌شد.


خطیبی همراه یکی از هنرپیشه های معروف رادیو= علی زرندی (معروف به = شا= 76;اجی خانوم)

خطی= ;بی در ترانه‌سر&#= 1575;یی نیز دست داشت و برخی از زیباترین تر&#= 1575;نه‌های خوانندگان معروفی مانند دلکش و مرضیه را تصن&= #1740;ف کرده است.

خطی= ;بی از نخستین روزهای پایه&#= 8204;گذاری رادیو ایران از همکاران ن&= #1586;دیک این رسانه بود و بیش از سه هزار طرح و داستان نمایشی برای رادیو نوشت که توسط او و همکارانش ضبط و پخش شد. او تهیه‌کنن&#= 1583;ه و نویسنده اصلی برنامه "شما و رادیو&q= uot; بود که صبح جمعه پخش می‌&= #1588;د و شنوندگان بسیار داشت.

خطی= ;بی همچنین یکی از پیشگامان صنعت سینمای ایران بود و روی هم ۲۷ فیلم سینمایی کارگردانی کرد.

پس از کودتای ۲۸ مرداد، با فشارهای سیا&#= 1587;ی و تضییقات فرهنگی، رشد &= #1607;نری خطیبی متوقف شد. ذوق پوینده و کاوشگر او از توان افتاد و استعداد آفرینگری او &= #1601;روکش کرد. بیشتر آثار خطیبی پس از رهایی او از زندان در سال ۱۳۳۳ کم= ‌مایه است، مصرف روز دارد و بیشتر برای سرگرم کردن عوام است.

خطی= ;بی تا پیش از انقلاب در ایران به فعالیت هنری ادامه داد و ب= رنامه‌های طنز رادیو را اداره کرد. او در سال ۱۳۵۶ به نیویورک مهاجرت کرد. پس از انقلاب بهمن سال ۱۳۵۷ به امید فعالیت هنری در فضایی بازتر چندی به میهن برگشت، اما ا&= #1586; نظام جدید که در کشور شکل می‌گرفت، سر خورده شد و برای همیشه ب&= #1607; آمریکا مهاجرت کرد.

همکاری با رادیو

خطیبی تهیه‌کننده و نویسنده اصلی برنامه "شما و رادیو" بود که صبح جمعه پخش می‌شد و شنوندگان بسیار داشت=

خطی= ;بی اول اوت ۱۹۹۳ در لوس انجلس درگذشت.

هن= 585; خاطره نویسی

خطی= ;بی در دوره مهاجرت، زیر و بم‌های زندگی خود را به صورت نوشت&= #1607;‌های کوتاه در مجلات منتشر می‌کرد. کتابی که به همت دختر او فیروزه خطیبی انتشا&#= 1585; یافته، خاطرات او را از حشر و نشر با نویسندگا&#= 1606; و هنرمندان بیشمار در بر = دارد. این کتاب چند بار در ایران و آمریکا منتشر شده و با استقبال فراوان روبر&#= 1608; شده است.


ردیف جلو ž= 2;طیبی در میان دو ت = 6; از همکاران معروفش در رادیو: صبحی مهتدی (داستان‌گوی کودکان) و هوشنگ سارنگ که در جوانی درگذشت.

کتا= ;ب خاطرات خطیبی تنها حدیث نفس یا روایت شخصی دیده‌ها و شن&= #1740;ده‌های نویسنده نیست، بلکه اطلاعاتی ارزنده از جا&= #1605;عه هنری ایران در بر دارد، و= گاهی تنها گواهی و روایت از زندگی هنری در سالهای دوریست که جامعه در کشاکش رهایی &= #1575;ز سنت و عقب‌ما&= #1606;دگی تقلا می‌کرد. امروز که حاصل آن تلاش&= #8204;ها روشن شده، باری از حسرت = و دریغ بر دل خواننده می‌&#= 1606;شیند.

پرو= ;یز خطیبی به خاطر استعداد چندگانه و فعالیت در چند رشته هنری گوناگو&#= 1606; با صدها هنرمند دوران خود سروکار داشت. = در این کتاب تقریبا از تمام هنرمند&#= 1575;ن دهه‌های ۱۳۲۰ تا ۱۳۵۰ نامی به میان آمده است.

برخ= ;ی از روایت‌ها&#= 1740; خطیبی از سال&= #8204;های دور، بسی زیبا و دلنشین است. مانند خاطره&#= 8204;ای که از دیدار از کنسرت ملوک ضرابی در تهران نقل کرده است:

"شب کنسرت غوغایی برپا بود. تمام سطح پیاده‌رو که نزدیک به سالن تئاتر بود به زن‌ها و مردها و بچه= ‌هایی اختصاص داشت که بی‌صبران&#= 1607; منتظر ورود به سالن نمایش بودند... وقتی از توی صحنه میان بر زدیم تا به سالن برویم نوازندگانی را دیدم که با لباس‌های مشکی و پاپیون، سازهایشان را کوک می‌کر&= #1583;ند... در سالن که به= طرز قشنگ و بدیعی ساخته شده بود بعضی از تماشاگران که روی صندلی&= #8204;ها نشسته بودند &= #1587;یگار می‌کشیدند و من برای اولین بار دیدم که مسئولان و پاسبان‌ها آنها را به خارج از سالن بردند... کنسرت که شروع شد ملوک خانم در = حالی که نیم تاج الماس بر سرش = گذاشته بود قدم در صحنه گذاشت. لباس مخمل تیره‌اش برق می‌زد، انگار سنگ‌ه&#= 1575;ی قیمتی روی آن دوخته بودند. نه میکروفنی بود و نه بلند= گویی، با این حال صدایش تا آخر سالن می‌رسی&#= 1583;."(ص ۵۵²= 2;)

کتاب خاطرات خطیبی تنها حدیث نفس یا روایت شخصی دیده‌ها و شن= ;یده‌های نویسنده نیست، بلکه اطلاعاتی ارزنده از جامعه هنری ا= ;یران در بر دارد
<= /b>

درب= ;اره رقابت دو هنرمند بزرگ هم‌روزگار می‌نویسد:

"مل= وک خانم که وضع مالی خوبی داشت همیشه در مقام رقابت با قمر&= #1575;لملوک دست به کارهای عجیبی می‌زد&#= 1548; مثلا به روایت موسی خان نی‌داوو&#= 1583; که به اتفاق ب= رادرش مرتضی خان با قمر کار می‌ک&= #1585;د، یک شب که قمرالملوک در کافه رستوران قصر &= #1588;یرین واقع در خیابان نادری آواز می‌خواند، ملوک اولین میز نزدیک صحنه را می‌گ&= #1740;رد و هنگامی که قمر روی صحنه ظاهر می‌شود&#= 1548; یک اسکناس پنج تومانی را در بشقاب می‌گذارد و ب&= #1585;ای قمرالملوک می‌فرستد، ق&#= 1605;ر هم همانجا روی صحنه پنج تومانی را به پیشخدمتی که &= #1570;ورنده پول بود می‌ب&= #1582;شد." (۵۵= 83;)

از خاطره‌نویس= 740; تا تاریخ‌نگ&#= 1575;ری

اما این کتاب جذاب کاستی‌&#= 1607;ایی دارد و مهمترین اشکال آن نداشتن انسج&#= 1575;م است. نوشته‌ه&= #1575;یی که در زمان حیات نویسنده، بدون نظم و ترتیب خاصی منتشر شده، ک&= #1605;ابیش به همان صورت ناویراسته در کتاب آمده است. اگر روال زمانی خاطره&#= 8204;ها رعایت می‌شد&#= 1548; خواننده‌ای که با بستر تاریخی وقایع آشنا نیست، می‌تو&#= 1575;نست برداشت دقیق&#= 8204;تری از سیر روزگار پیدا کند.

برا= ;ی نمونه خاطره&#= 8204;ای که در بالا از ملوک ضرابی و قمرالملوک و&#= 1586;یری نقل شد، (که با= ;ید مال حدود سال = ۱۳۱۵ باشد) در اواخر کتاب آمده است، یعنی پس از ذکر خاطراتی از گوگوش و مهستی و بسیاری از هن&= #1585;مندان نسل‌های بعد. =

بر همین سیاق، خاطراتی جالب و خواندنی از خان بابا معتضدی و عبد&= #1575;لحسین سپنتا، از پیش‌آهنگان صنعت سینمای ایران در اواخر کتاب آمده است، و آن هم پس از نقل خاطراتی از محمد علی فردین و بهروز وثوقی و محسن آراسته، بازیگران فی&#= 1604;م‌های ایرانی که تا پیش از انقلاب ۱۳۵۷ در فیلم‌ه&#= 1575;ی سینمایی ایفای نقش می&= #8204;کردند.

روش= ;ن است که خاطرات ناتم&#= 1575;م مانده و نویسنده قصد داشته بخش‌ه&#= 1575;ی بیشتری به آن اضافه کند. دستکم در دو مورد خوانند&#= 1607; حس می‌کند که خطیبی چیزهای بیشت&#= 1585;ی برای گفتن داشته که فرصت بیان آن را نیافته است. یک جا اشاره می‌کن&#= 1583; که به دیدار دکتر محمد مصدق نخست وزیر وقت رفته است.(۴۰۱) نویسنده که هوادار جنبش ملی بود&= #1607;، بی‌تردید با رهبر جنبش آشنایی داشته، اما بیش از این در این باره توضیحی نمی‌&#= 1583;هد.

در جای دیگر به آشنایی خود با جعفر پیشه&= #8204;وری رهبر فرقه دموکرات آذر&#= 1576;ایجان اشاره می‌کن&#= 1583; و این که "پیشوای فرقه" از او برای دیدار ا&= #1586; آذربایجان دعوت کرده بود. (ص ۵۶۶) اما درباره فرجام این دعوت و سفر احتمالی به آ&= #1584;ربایجان چیزی گفته نم&= #1740;‌شود.


روی جلد کتاب "خاطرا&= #1578;ی از هنرمندان= " چاپ لس = 5;نجلس=

در داده‌های تاریخی کتاب نیز چند لغزش راه یافته که به ویرایش یا تدقیق نیاز دارد:

درب= ;اره دور آخر زندگی صادق هدایت آمده است: ”هدایت عازم پاریس ش&= #1583; و در پانسیونی که سال‌ها در آن زندگی کرده بود اتاقی گرفت.“ (۴۸) که سخنی نادرست است.

درب= ;اره قوام السلطنه گفته می‌شود که او پنج نفر از سران حزب ت= وده را در دولت خود شرکت داد.= (۱۰۹) که درست سه نفر است و نه پنج نفر.

در کتاب از سوختن و مرگ کریم‌پور شیرازی روزن&#= 1575;مه‌نگار معروف پس از کودتای ۲۸ مرداد در زندان، روایتی داده شده که قدری با روایت‌ها&#= 1740; شناخته‌شده &#= 1605;تفاوت است و نیاز به کاوش بیشتر دارد. (ص ۲۵۷)

اما این کاستی‌ه&#= 1575;، از اهمیت و جذابیت کتاب کم نمی‌کند. نثر پرویز خطیبی گاه کهنه و "مکتبی" است= 48; اما در همه حال شیرین و روان باقی می&= #8204;ماند.

برگرفت&#= 1607; از بی بی سی فارسی